Thứ ba, 30/12/2014 11:02
Chăm sóc giảm nhẹ các triệu chứng cho bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn

Bên cạnh nỗi đau về tinh thần, bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối cũng phải đương đầu với nỗi đau về thể xác khi nhiều triệu chứng khác nhau đồng loạt xuất hiện như đau đớn, nôn mửa, mệt mỏi, mất cảm giác thèm ăn, khó thở. Khi bệnh tiến triển nhanh và nặng, các triệu chứng trên cũng tăng lên về tần suất và ngày càng nghiêm trọng hơn.

Hướng dẫn ngắn gọn trong tài liệu phòng chống ung thư của Hội đồng Ung thư Austrailia sau đây sẽ giúp bệnh nhân ung thư cũng như người nhà bệnh nhân đối phó phần nào với những triệu chứng đó khi bệnh đã bước vào giai đoạn muộn.

1. Đau đớn

Đau đớn là triệu chứng thường gặp đối với hầu hết bệnh nhân ung thư đã di căn, 60-80% bệnh nhân bị đau nặng. Nhiều bệnh nhân ung thư bày tỏ cảm giác không sợ chết bằng sự dằn vặt của đau đớn. Đau do ung thư là đau mãn tính, dai dẳng, có khi kéo dài vài tháng đến vài năm nếu như không có biện pháp kiềm chế.

cham-soc-giam-nhe-1

Đau xuất hiện khi ung thư lan vào xương, thần kinh, phần mềm và tạng, đặc biệt trong ung thư vú, tuyến tiền liệt, phổi, thận, hắc tố và tủy xương. Khi có loét u, vùng bị viêm xung quanh u càng trở nên đau hơn. Đôi khi bệnh nhân đau do các biện pháp điều trị ung thư như đau sau mổ lồng ngực, đau do viêm cơ bị tia xạ, đau do viêm các rễ thần kinh trong điều trị hóa chất.

Một số phương pháp sau thường được áp dụng điều trị giảm đau cho bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn:

-         Thuốc giảm đau không có thuốc phiện như paracetamol, thuốc chống viêm không phải steroid: các thuốc này có tác dụng chống viêm, chống sốt và giảm đau. Dùng tốt khi đau do di căn xương và có thể phối hợp với thuốc có á phiện.

-         Thuốc giảm đau á phiện nhẹ như Codein: có tác dụng giảm ho và giảm đau, tác dụng kéo dài 3-4 giờ.

-         Thuốc giảm đau á phiện mạnh như Morphin: có tác dụng mạnh trong 3-4 giờ đầu tiên.

-         Các liệu pháp hỗ trợ như mát xa, ngồi thiền, yoga hoặc thôi miên trị liệu.

-         Giảm đau bằng phương pháp tác động lên các dây thần kinh, ngăn chặn không cho các tín hiệu đau truyền lên não bộ.

-         Điều trị giảm đau lồng ghép trong điều trị ung thư như điều trị tia phóng xạ là phương pháp giảm đau hiệu quả, nhất là khi u ở những vị trí hóc hiểm hoặc điều trị hóa chất và nội tiết có hiệu quả giảm u và giảm đau trong các bệnh Hodgkin, U limphô ác, bệnh bạch huyết, ung thư tinh hoàn, ung thư vú, tiền liệt tuyến và ung thư phổi tế bào nhỏ.

Bệnh nhân có thể phải áp dụng nhiều biện pháp giảm đau cùng một lúc mới có hiệu quả. Sẽ mất một khoảng thời gian để bệnh nhân tìm ra phương pháp giảm đau phù hợp với tình trạng bệnh và cơ thể mình. Nếu phương pháp này không hiệu quả, hãy kiên nhẫn thử phương pháp khác hoặc gặp bác sỹ để được tư vấn kỹ càng và phù hợp.

Bạn cảm thấy đau ở đâu, đau đớn đến mức nào và chúng ảnh hưởng thế nào đến cuộc sống của bạn, tất cả những điều này đều có thể thay đổi. Được khám và theo dõi bệnh tình thường xuyên sẽ giúp các bác sỹ kiểm soát được những cơn đau. Tốt hơn hết bạn nên uống thuốc giảm đau đều đặn, việc này sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc chịu đựng và ngồi chờ đợi đợt đau kế tiếp xuất hiện.

Thông tin thêm về các loại thuốc giảm đau

Các loại thuốc giảm đau không có thuốc phiện như aspirin, paracetamol hoặc thuốc chống viêm không phải steroid, hoặc các thuốc giảm đau mạnh hơn như opioid là những trợ thủ đắc lực giúp bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối dễ chịu hơn. Các loại thuốc này có thể dạng viên nén, dạng hỗn dịch, dạng thuốc đặt (đặt hậu môn, đặt âm đạo…), thuốc tiêm truyền….

cham-soc-giam-nhe-2

Dựa vào tình trạng bệnh, bác sỹ chuyên khoa sẽ lựa chọn thuốc và liều ban đầu. Liều ban đầu phải được thăm dò theo mức độ đau và tùy theo từng cá thể. Đau nhẹ thì bắt đầu bằng thuốc giảm đau không có thuốc phiện. Đau nặng thì được dùng thuốc có thuốc phiện ngay nhưng ở liều thấp mang tính thăm dò. Thuốc cần uống theo giờ cố định, không phải khi đau mới uống. Tác dụng phụ của thuốc rất ít và có thể khắc phục được.

Thuốc giảm đau á phiện mạnh nhóm Opioid, mà điển hình là Morphin được dùng để kiểm soát các triệu chứng đau dữ dội, đau tăng lên. Morphin mang đến hiệu quả nhanh chóng và rõ rệt. Bệnh nhân có thể sử dụng trong thời gian dài và tăng liều lượng nếu cần thiết.

Ngoài Morphin là chế phẩm phổ biến nhất, còn có một số nhóm khác gọi theo tác dụng như: loại thuốc chủ vận một phần (Buprenorphin), chủ vận đối vận (Fortal và Nubain) và đối vận đơn thuần (Nalor).

Vì tính chất là loại thuốc giảm đau có thuốc phiện, nên nhiều bệnh nhân băn khoăn khi dùng morphin. Tuy nhiên, gây nghiện không phải là tác dụng phụ đáng lo ngại, vì mục đích chính của morphin là để giảm đau, mang lại cảm giác dễ chịu cho bệnh nhân. Trường hợp bệnh nhân điều trị khỏi ung thư, hết đau sẽ hết nhu cầu giảm đau, không cần và sẽ không nghiện morphin. Morphin có một số tác dụng phụ như ngủ gà, táo bón và buồn nôn. Nhìn chung không cần điều trị các tác dụng phụ vì chóng qua và nhẹ. Nếu bệnh nhân quá khó chịu vì tác dụng phụ, có thể uống thuốc chống nôn và nhuận tràng.

“Phải lựa chọn sử dụng morphin là một quyết định tương đối khó khăn đối với tôi. Khi đã lựa chọn, tôi được bác sỹ cho dùng morphin liều lượng thấp trong 18 tháng liên tục mà không có bất cứ tác dụng phụ nào. Nếu không có morphin, tôi sẽ đau đớn suy kiệt đến mức không thể tiếp tục làm những việc mà tôi hiện đang làm.” – anh Peter chia sẻ về quyết định sử dụng thuốc giảm đau có morphin.

Thông tin thêm về phẫu thuật, xạ trị và hóa trị trong điều trị giảm đau

Mặc dù không mang ý nghĩa chữa khỏi hoàn toàn căn bệnh ung thư, nhưng 3 phương pháp phẫu thuật, hóa trị và xạ trị vẫn giúp điều trị giảm đau do cho các bệnh nhân mắc ung thư giai đoạn cuối.

cham-soc-giam-nhe-3

-         Tia xạ giảm đau: các chỉ định chung là các di căn vào xương và các tổ chức phần mềm, chèn ép tủy sống hoặc màng cứng, hạch sau phúc mạc chèn ép vào rễ thần kinh. Hiệu quả giảm đau sẽ cao hơn khi được tia sớm trước khi u gây đau.

-         Phẫu thuật giảm đau: có thể loại bỏ các khối u nhỏ lẻ tại các tổ chức phần mềm, điều trị các trường hợp nặng như đau đơn do tắc ruột, hoặc góp phần nâng cao hiệu quả điều trị hóa chất và tia xạ bằng cách giảm kích thuốc khối u.

-         Hóa chất giảm đau: có tác dụng thu nhỏ khối u ung thư, kiểm soát sự tăng trưởng của tế bào ung thư.

2. Buồn nôn

Buồn nôn hoặc nôn là một trong những triệu chứng khó chịu sau khi bệnh nhân được truyền hóa chất hoặc điều trị tia xạ.

Nhiều bệnh nhân cảm thấy buồn nôn khi sắp tới đợt truyền hóa chất tiếp theo. Thậm chí, một số trường hợp đã kết thúc điều trị nhưng cảm giác buồn nôn vẫn còn khi bệnh nhân đi qua khu điều trị hóa chất, đi vào bệnh viện, khi đi ăn uống…..Hãy gặp và nói với bác sỹ về tất cả những vấn đề của bạn, bác sỹ sẽ giúp tìm ra nguyên nhân và liệu pháp chăm sóc giảm nhẹ triệu chứng phù hợp như dùng loại thuốc chống nôn nào hoặc tư vấn thực đơn hỗ trợ giảm buồn nôn.

Buồn nôn cũng có thể là triệu chứng tăng lượng canxi trong máu – một triệu chứng khá phổ biến ở một số loại ung thư khi đã phát triển muộn. Trong trường hợp này, bệnh nhân có thể cần uống thuốc giảm lượng canxi trong máu để xua tan cảm giác buồn nôn khó chịu.

cham-soc-giam-nhe-4

Một số mẹo giúp bạn giảm cảm giác buồn nôn:

  • Chia nhỏ khẩu phần ăn
  • Ăn bánh mỳ, salad, hoa quả hoặc mứt
  • Thêm gừng vào khẩu phần ăn hàng ngày, hoặc uống nước gừng, trà gừng
  • Uống thuốc chống nôn thường xuyên, trước khi ăn và trước khi uống thuốc giảm đau
  • Tránh ăn những món có mùi nặng
  • Áp dụng các phương pháp giảm stress như ngồi thiền

“Lúc đầu tôi không thể nghĩ đến việc ăn bất cứ món ăn nào, vì cảm giác buồn nôn luôn thường trực. Uống trà gừng nóng đã giúp tôi kiểm soát phần nào cảm giác khó chịu đó” – anh Simon chia sẻ.

3. Mất cảm giác thèm ăn

Bệnh nhân mắc ung thư đã di căn thường mất cảm giác thèm ăn, ăn không ngon miệng, hoặc không muốn ăn bất cứ thứ gì do hệ quả của việc điều trị kéo dài, mất vị giác, không được vận động, trầm cảm, buồn nôn. Dẫn đến cơ thể càng mệt mỏi, suy kiệt, chán nản.

cham-soc-giam-nhe-5

Bệnh nhân sẽ phải trải qua thời kỳ khủng khiếp khi không có cảm giác hứng thú với bất kỳ món ăn nào. Cảm giác này sẽ kéo dài vài ngày, vài tuần hoặc mãi mãi. Sau đây là một số mẹo nhỏ giúp các món ăn trở nên “hấp dẫn” hơn trong mắt bệnh nhân:

  • Chuẩn bị đồ ăn vặt để ăn bất cứ khi nào
  • Ăn cùng bạn bè hoặc người thân để có thể ăn nhiều hơn và kích thích cảm giác ngon miệng.
  • Ăn những món ăn nhẹ, thức ăn không cần phải để vào đĩa, bát, thay vào đó ăn món soup đựng trong một chiếc cốc hoặc món tráng miệng đựng trong bình thủy tinh nhỏ.
  • Ăn những món ăn mà trước đây bạn thích. Chọn những món sở trường của bạn, hoặc bất cứ món gì bạn thích, vào bất kể thời điểm nào trong ngày.
  • Có thể ăn kèm kem hoặc hoa quả để tăng vị giác và tăng dưỡng chất
  • Chọn thức ăn có nhiều chất béo
  • Thêm nước chanh, muối, thảo dược, rau sống, gia vị làm tăng hương vị món ăn
  • Uống nước hoa quả, nước khoáng để cơ thể không bị mất nước.
  • Ăn kèm rau, hoa quả với các loại thức ăn giàu protein, ví dụ hoa quả và sữa chua, trộn rau với dầu oliu.

4. Khó thở

Ngoài việc phải chịu những cơn đau hành hạ, ăn không ngon miệng và luôn cảm thấy buồn nôn thì bệnh nhân ung thư còn thường xuyên khó thở, thậm chí đôi lúc không thở được. Đa số bệnh nhân quá lo lắng, và làm cho tình trạng trở nên tồi tệ hơn. Sau đây là một số nguyên nhân khác gây khó thở:

  • Có dịch trong phổi
  • Bị nhiễm trùng
  • Do khối u ung thư
  • Do điều trị tia xạ
  • Rối loạn hô hấp mãn tính như hen hoặc khí phế thũng (giãn phế nang)

cham-soc-giam-nhe-6

Phương pháp chăm sóc giảm nhẹ phụ thuộc vào nguyên nhân gây nên khó thở. Bệnh nhân có thể được uống thuốc hoặc dẫn lưu phổi để điều trị các vấn đề về phổi và chống nhiễm trùng. Thuốc giảm đau loại Opioid cũng có thể giảm triệu chứng khó thở, bên cạnh tác dụng giảm đau. Nếu tình trạng khó thở vẫn tiếp diễn, bệnh nhân có thể được hỗ trợ thở bằng bình ôxi.

Ngoài ra bệnh nhân có thể tự giúp mình bằng một số cách nhỏ sau đây:

  • Mặc quần áo rộng rãi
  • Bật quạt trong phòng hoặc mở cửa sổ để đón không khí trong lành từ bên ngoài
  • Vận động nhẹ nhàng, không ngồi lì một chỗ
  • Không làm quá nhiều việc cùng lúc
  • Uống nhiều nước
  • Đặt nhiều ghế trong phòng để có thể ngồi nghỉ giữa các động tác thể dục nhẹ nhàng hoặc khi di chuyển trong phòng
  • Thực hành các động tác thở nhịp nhàng, thở sâu

5. Mệt mỏi

Tình trạng uể oải, mệt mỏi cả ngày, không muốn làm gì, mệt cả về thể xác lẫn tinh thần, đó là những gì bệnh nhân ung thư thường phàn nàn, thậm chí một số bệnh nhân còn cho rằng mệt mỏi khủng khiếp và đáng sợ hơn tất cả những triệu chứng khác. Mệt mỏi có thể do những nguyên nhân sau đây:

  • Lo lắng hoặc trầm cảm
  • Thiếu ngủ
  • Bị nhiễm trùng
  • Khối u ung thư lan nhanh
  • Thiếu máu
  • Do truyền hóa chất và điều trị tia xạ
  • Suy dinh dưỡng
  • Tác dụng phụ của các loại thuốc như thuốc giảm đau, thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần

Một số mẹo nhỏ giúp bệnh nhân đỡ mệt mỏi phần nào:

  • Vận động nhẹ nhàng
  • Tránh bị stress bất cứ lúc nào có thể, học cách thư giãn và lạc quan
  • Ngủ nhiều giấc ngắn một ngày, tránh ngủ một giấc quá lâu
  • Ăn lỏng, uống nhiều nước
  • Tuyệt đối không uống rượu bia   

 

Minh Trang – Theo Hiệp hội Ung thư Australia

Đặt câu hỏi tư vấn
Ý kiến của bạn