Ngày Nâng cao Nhận thức về Xạ trị Thế giới 7/9: Hiểu đúng để điều trị đúng
Ngày 7/9 hằng năm là Ngày Nâng cao Nhận thức về Xạ trị Thế giới (World Radiotherapy Awareness Day – WRAD), nhằm nâng cao hiểu biết của cộng đồng về vai trò của xạ trị trong điều trị ung thư và thúc đẩy khả năng tiếp cận xạ trị an toàn, hiệu quả cho người bệnh trên toàn thế giới.
Theo WHO và IAEA, khoảng một nửa người bệnh ung thư có thể cần xạ trị trong quá trình điều trị. Xạ trị có thể được sử dụng với nhiều mục tiêu khác nhau, từ điều trị triệt căn một số bệnh ung thư, phối hợp với phẫu thuật hoặc điều trị toàn thân, đến kiểm soát triệu chứng ở bệnh giai đoạn tiến triển.
Tuy nhiên, dù là một phương pháp điều trị ung thư quan trọng, xạ trị vẫn còn nhiều điều bị hiểu chưa đúng. “Xạ trị có phải là bước cuối cùng?”, “Xạ trị có khiến người bệnh nhiễm phóng xạ?”, “Xạ trị có luôn gây rụng tóc, suy kiệt?” là những câu hỏi mà người bệnh và gia đình thường đặt ra.
Ngày 7/9 là dịp để cùng nhìn lại lịch sử của xạ trị, hiểu đúng vai trò của phương pháp này và quan trọng hơn: giúp người bệnh có thêm thông tin khi trao đổi với bác sĩ về kế hoạch điều trị ung thư.
Ngày 7/9/1953, tại Bệnh viện Hammersmith ở London, Vương quốc Anh, một người bệnh đã trở thành bệnh nhân đầu tiên trên thế giới được điều trị bằng máy gia tốc tuyến tính chuyên dụng trong y tế (clinical linear accelerator).
Sự kiện này được xem là một cột mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của xạ trị hiện đại. Hơn 70 năm sau, ngày 7/9 được lựa chọn làm World Radiotherapy Awareness Day – Ngày Nâng cao Nhận thức về Xạ trị Thế giới.
Ngày này được tổ chức lần đầu vào năm 2025, với thông điệp xuyên suốt:
Theo tổ chức World Radiotherapy Awareness Day, sáng kiến này hướng tới việc nâng cao nhận thức về vai trò của xạ trị, thúc đẩy khả năng tiếp cận điều trị và ghi nhận vai trò của đội ngũ chuyên môn đứng phía sau mỗi ca xạ trị.
Nếu như năm 1953, một máy gia tốc tuyến tính mở ra một chương mới của xạ trị, thì ngày nay, xạ trị đã phát triển thành một lĩnh vực điều trị ung thư có sự kết hợp giữa hình ảnh học, vật lý y khoa, lập kế hoạch điều trị, công nghệ phân bố liều và kiểm soát chất lượng.
Nhưng dù công nghệ thay đổi đến đâu, mục tiêu cốt lõi vẫn là:
Đưa liều bức xạ cần thiết đến vùng tổn thương, đồng thời hạn chế tối đa ảnh hưởng không cần thiết tới các mô lành xung quanh.
Đây là một trong những câu hỏi quan trọng nhất đối với người bệnh khi được bác sĩ đề nghị xạ trị.
Xạ trị sử dụng bức xạ ion hóa với mục tiêu tiêu diệt hoặc kiểm soát tế bào ung thư. Tùy từng loại ung thư, vị trí tổn thương, giai đoạn bệnh và mục tiêu điều trị, xạ trị có thể được sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với các phương pháp khác.
WHO và IAEA ước tính khoảng một nửa người bệnh ung thư cần xạ trị tại một thời điểm trong quá trình chăm sóc ung thư. Xạ trị được sử dụng phổ biến trong nhiều bệnh ung thư, trong đó có ung thư vú, cổ tử cung, đại trực tràng và phổi.
1. Điều trị triệt căn
Ở một số bệnh ung thư và một số giai đoạn nhất định, xạ trị có thể là phương pháp điều trị chính với mục tiêu kiểm soát hoặc loại bỏ bệnh.
2. Điều trị phối hợp
Xạ trị có thể được sử dụng trước hoặc sau phẫu thuật, hoặc phối hợp với hóa trị, thuốc điều trị toàn thân tùy loại bệnh.
Việc lựa chọn phương pháp không dựa trên một công thức chung cho tất cả người bệnh mà cần căn cứ vào đặc điểm cụ thể của từng trường hợp.
3. Điều trị giảm nhẹ
Ở người bệnh ung thư tiến triển hoặc di căn, xạ trị có thể được sử dụng để kiểm soát một số triệu chứng do khối u gây ra, chẳng hạn đau hoặc các triệu chứng liên quan đến vị trí tổn thương.
IAEA cũng nhấn mạnh vai trò của xạ trị giảm nhẹ trong kiểm soát triệu chứng và chăm sóc người bệnh ung thư giai đoạn tiến triển.
Không phải. Đây là một trong những ngộ nhận phổ biến về xạ trị.
Trong thực tế, xạ trị có thể xuất hiện ở nhiều thời điểm khác nhau trong hành trình điều trị ung thư. Với một số bệnh ung thư, xạ trị có thể giữ vai trò điều trị chính ngay từ đầu. Với bệnh khác, xạ trị được phối hợp với phẫu thuật hoặc thuốc điều trị ung thư nhằm tăng khả năng kiểm soát bệnh.
Do đó, không thể chỉ dựa vào việc một người bệnh được chỉ định xạ trị để kết luận rằng bệnh đã ở giai đoạn cuối. Giai đoạn bệnh, loại ung thư, vị trí tổn thương, đặc điểm sinh học của khối u và tình trạng tổng thể của người bệnh mới là những yếu tố quan trọng để bác sĩ xây dựng chiến lược điều trị.
WHO hiện nhấn mạnh rằng điều trị ung thư có thể bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, nội tiết hoặc phối hợp nhiều phương pháp; lựa chọn cần dựa trên bằng chứng và được thực hiện theo hướng tiếp cận đa chuyên khoa.
Với xạ trị chiếu ngoài thông thường, người bệnh không mang phóng xạ trong cơ thể sau khi kết thúc buổi điều trị.
Đây là điểm rất quan trọng cần phân biệt.
Trong xạ trị chiếu ngoài, máy phát tia hướng vào vùng cần điều trị trong thời gian được bác sĩ và hệ thống lập kế hoạch xác định. Khi máy ngừng phát tia, người bệnh không tiếp tục phát ra bức xạ từ chính quá trình chiếu xạ đó.
Vì vậy, người bệnh xạ trị chiếu ngoài thông thường không cần phải cách ly với người thân chỉ vì đã thực hiện một buổi xạ trị.
Tuy nhiên, không nên áp dụng thông tin này một cách máy móc cho tất cả phương pháp điều trị bằng bức xạ.
Xạ trị áp sát (brachytherapy) và điều trị bằng thuốc phóng xạ có những yêu cầu an toàn riêng. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn cụ thể của cơ sở điều trị.
WHO và IAEA đều nhấn mạnh rằng sử dụng bức xạ trong y tế cần đi kèm hệ thống an toàn và kiểm soát phơi nhiễm phù hợp cho người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng.
Không phải tất cả người bệnh xạ trị đều rụng tóc hoặc suy kiệt toàn thân.
Tác dụng không mong muốn của xạ trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là:
Do đó, người bệnh được xạ trị vùng đầu có thể gặp các tác dụng phụ khác với người bệnh xạ trị vùng ngực, vùng bụng hoặc vùng chậu.
Một số tác dụng không mong muốn có thể xuất hiện trong quá trình điều trị và sau điều trị, nhưng đội ngũ xạ trị sẽ theo dõi, tư vấn và đưa ra biện pháp chăm sóc phù hợp.
Không nên tự so sánh tác dụng phụ của mình với một người bệnh khác, bởi mỗi kế hoạch xạ trị có thể hoàn toàn khác nhau.
Một kế hoạch xạ trị không đơn giản là “đưa người bệnh vào máy và chiếu tia”.
Đằng sau mỗi kế hoạch là quá trình đánh giá và tính toán chuyên môn.
Thông thường, đội ngũ điều trị cần xác định:
Vị trí và phạm vi tổn thương ở đâu?
Cần điều trị vùng nào?
Mục tiêu điều trị là gì?
Liều xạ cần thiết bao nhiêu?
Các cơ quan lành quan trọng nằm gần vùng điều trị là những cơ quan nào?
Làm thế nào để đạt mục tiêu điều trị và hạn chế ảnh hưởng không cần thiết đến mô lành?
Đó là lý do xạ trị hiện đại cần sự phối hợp của một ê-kíp đa chuyên môn, bao gồm bác sĩ xạ trị, chuyên gia/vật lý y khoa, kỹ thuật viên xạ trị, điều dưỡng và các chuyên khoa liên quan khi cần thiết.
Theo WHO, mô hình chăm sóc ung thư đa chuyên khoa là yếu tố quan trọng để xây dựng và triển khai điều trị chất lượng cao.
Từ máy gia tốc tuyến tính đầu tiên được sử dụng điều trị năm 1953, xạ trị đã trải qua một quá trình phát triển rất lớn.
Ngày nay, hệ thống xạ trị có thể kết hợp với các phương tiện hình ảnh, phần mềm lập kế hoạch và kỹ thuật phân bố liều ngày càng tinh vi.
WHO/IAEA phân loại các thiết bị trong xạ trị hiện đại bao gồm máy gia tốc tuyến tính, hệ thống xạ trị cobalt-60, thiết bị xạ trị áp sát, hệ thống mô phỏng bằng CT và các công cụ hỗ trợ kiểm soát chất lượng.
Các kỹ thuật hiện đại có thể bao gồm những phương pháp như:
Tuy nhiên, công nghệ không phải là yếu tố duy nhất quyết định chất lượng điều trị. Một hệ thống xạ trị chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng đội ngũ chuyên môn được đào tạo, quy trình an toàn, kiểm soát chất lượng và kế hoạch điều trị phù hợp với từng người bệnh.
Một trong những điều người bệnh cần hiểu trước khi bắt đầu xạ trị là:
Hai người cùng mắc một loại ung thư nhưng có thể có kế hoạch điều trị hoàn toàn khác nhau.
Bác sĩ sẽ cân nhắc nhiều yếu tố như:
Từ đó, bác sĩ xạ trị cùng ê-kíp chuyên môn mới có thể xây dựng kế hoạch phù hợp.
Vì vậy, khi được chỉ định xạ trị, người bệnh nên chủ động hỏi:
Việc hiểu rõ kế hoạch điều trị giúp người bệnh chủ động hơn và phối hợp tốt hơn với đội ngũ chăm sóc.
Tại Trung tâm Xạ trị – Bệnh viện Ung bướu Hưng Việt, xạ trị được đặt trong tổng thể chăm sóc và điều trị ung thư, với sự phối hợp giữa đội ngũ bác sĩ xạ trị, vật lý y khoa, kỹ thuật viên và các chuyên khoa liên quan.
Trung tâm định hướng xây dựng quy trình điều trị dựa trên ba yếu tố:
Bởi với người bệnh ung thư, điều họ cần không chỉ là một chiếc máy xạ trị.
Họ cần một bác sĩ giải thích rõ:
Và quan trọng nhất:
Trong suốt quá trình điều trị, ai sẽ đồng hành cùng tôi?
Đó cũng là lý do Trung tâm Xạ trị Hưng Việt hướng tới việc lấy người bệnh làm trung tâm, tăng cường tư vấn, giải thích và phối hợp đa chuyên khoa trong quá trình điều trị.
Sau hơn 70 năm kể từ ca điều trị đầu tiên bằng máy gia tốc tuyến tính chuyên dụng, xạ trị đã trở thành một thành phần quan trọng trong điều trị ung thư.
Nhưng một phương pháp điều trị chỉ thực sự phát huy giá trị khi người bệnh hiểu đúng và có cơ hội tiếp cận phù hợp.
World Radiotherapy Awareness Day được xây dựng với thông điệp “One Voice for Radiotherapy” – Một tiếng nói chung cho xạ trị, hướng tới nâng cao nhận thức, tăng khả năng tiếp cận và ghi nhận vai trò của những con người đứng phía sau mỗi kế hoạch điều trị.
Trong năm đầu tiên 2025, sáng kiến WRAD ghi nhận sự tham gia từ nhiều quốc gia, với 48 sự kiện toàn cầu được đăng ký trong giai đoạn xung quanh ngày 7/9.
Năm 2026, thông điệp ấy tiếp tục có ý nghĩa:
Xạ trị không phải lúc nào cũng là phương án cuối cùng.
Xạ trị cũng không đồng nghĩa với “hết hy vọng”.
Và xạ trị không phải một quy trình chỉ có máy móc.
Đằng sau mỗi tia xạ là một kế hoạch điều trị, một ê-kíp chuyên môn và trên hết là một người bệnh đang đặt niềm tin vào đội ngũ y tế.
Ngày Nâng cao Nhận thức về Xạ trị Thế giới 7/9 không chỉ là một ngày kỷ niệm của ngành xạ trị.
Đó còn là cơ hội để người bệnh và cộng đồng hiểu rằng:
Xạ trị là một phần quan trọng của điều trị ung thư.
Hơn 70 năm sau cột mốc tại Hammersmith, công nghệ tiếp tục tiến về phía trước. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là làm sao để mỗi người bệnh được đánh giá đúng, chỉ định đúng, điều trị an toàn và nhận được sự đồng hành cần thiết trong suốt hành trình điều trị.
Trung tâm Xạ trị – Bệnh viện Ung bướu Hưng Việt hưởng ứng thông điệp:
Hiểu đúng về xạ trị hôm nay – chủ động hơn trong hành trình điều trị ung thư ngày mai.
Thông tin trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức sức khỏe. Chỉ bác sĩ chuyên khoa sau khi thăm khám và đánh giá hồ sơ bệnh án mới có thể xác định người bệnh có phù hợp với xạ trị hay không và lựa chọn phương pháp điều trị cụ thể.
Nhân kỷ niệm ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 và hưởng ứng tháng hành động…
Ngày 30/7/2015 Ban lãnh đạo cùng CBNV Ngân Hàng TMCP Bưu Điện Liên Việt đã…
Ngày 19/7/2015, Bệnh viện Ung bướu Hưng Việt phối hợp với Trung tâm Thông tin,…
Tiếp nối hoạt động thăm khám bệnh cho thương binh, bệnh binh...những người có công…
Đây là hoạt động “Uống nước nhớ nguồn" ý nghĩa, chăm sóc sức khỏe cộng…
Nằm trong chương trình tặng 200 suất khám phát hiện sớm ung thư của bệnh…
This website uses cookies.