NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN VIÊM VA Ở TRẺ NHỎ?

Viêm VA là một trong những bệnh lý Tai Mũi Họng thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những năm đầu đời khi hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Tình trạng này có thể xuất hiện sau các đợt nhiễm virus đường hô hấp, nhiễm khuẩn, dị ứng hoặc do VA bị kích thích kéo dài. Nếu viêm VA tái diễn nhiều lần hoặc VA quá phát, trẻ có thể gặp tình trạng nghẹt mũi, thở miệng, ngáy khi ngủ, ngủ không ngon và ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như sự phát triển.

Vậy nguyên nhân viêm VA ở trẻ nhỏ là gì? Vì sao trẻ thường xuyên bị viêm VA? Khi nào VA quá phát cần được thăm khám chuyên khoa? Hãy cùng tìm hiểu.

1. VA là gì?

VA (Adenoid) là tổ chức lympho nằm ở phía sau mũi, tại vùng vòm họng. Đây là một phần của hệ thống miễn dịch, có vai trò nhận diện và hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường mũi và đường hô hấp.

Ở trẻ nhỏ, VA có hoạt động miễn dịch tương đối mạnh và thường đạt kích thước lớn hơn so với người trưởng thành. VA có thể sưng, viêm và tăng kích thước khi phải đáp ứng với các tác nhân gây nhiễm trùng hoặc kích thích kéo dài.

Khi VA viêm hoặc quá phát, tổ chức này có thể thu hẹp vùng phía sau mũi, khiến trẻ khó thở bằng mũi và phải chuyển sang thở bằng miệng.

 

2. Nguyên nhân dẫn đến viêm VA ở trẻ nhỏ

2.1. Nhiễm virus đường hô hấp

Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất.

Các virus gây cảm lạnh, cúm và những bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên có thể kích thích tổ chức VA phản ứng viêm. Trẻ nhỏ thường xuyên mắc các bệnh như sổ mũi, viêm mũi họng, cảm cúm… nên VA có thể bị kích thích lặp đi lặp lại.

Đặc biệt, trẻ trong độ tuổi đi nhà trẻ, mẫu giáo thường xuyên tiếp xúc với nhiều bạn bè nên nguy cơ tiếp xúc với virus đường hô hấp cũng cao hơn.

2.2. Nhiễm khuẩn

Sau một đợt nhiễm virus, vùng niêm mạc đường hô hấp có thể trở nên dễ bị nhiễm khuẩn hơn. Vi khuẩn có thể gây viêm tại VA và khiến tổ chức này sưng nề.

Một số trường hợp viêm VA cấp có thể bắt đầu sau nhiễm virus đường hô hấp rồi xuất hiện nhiễm khuẩn thứ phát.

Điều này lý giải tại sao một số trẻ ban đầu chỉ có biểu hiện sổ mũi, nghẹt mũi nhưng sau đó xuất hiện dịch mũi đặc, ho, sốt hoặc hơi thở có mùi.

2.3. Trẻ bị nhiễm trùng đường hô hấp tái diễn

Trẻ nhỏ có thể mắc nhiều đợt nhiễm trùng đường hô hấp trong năm. Mỗi lần nhiễm trùng, VA lại được kích hoạt để tham gia đáp ứng miễn dịch.

Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, VA có thể viêm kéo dài hoặc không trở về kích thước ban đầu, từ đó hình thành tình trạng VA quá phát.

Đây cũng là lý do một số trẻ có biểu hiện nghẹt mũi, thở miệng hoặc ngáy kéo dài ngay cả khi không đang bị cảm cúm.

2.4. Dị ứng đường hô hấp

Dị ứng cũng có thể góp phần gây viêm và làm VA tăng kích thước.

Ở trẻ có cơ địa dị ứng, việc thường xuyên tiếp xúc với các tác nhân như bụi nhà, phấn hoa hoặc dị nguyên trong môi trường có thể gây viêm niêm mạc mũi họng kéo dài. Tình trạng kích thích liên tục có thể góp phần khiến VA sưng và quá phát.

Vì vậy, nếu trẻ thường xuyên nghẹt mũi, hắt hơi, chảy mũi kéo dài kèm thở miệng, cha mẹ không nên chỉ nghĩ đến nhiễm trùng mà cần xem xét cả yếu tố dị ứng.

2.5. Tiếp xúc thường xuyên với môi trường có nhiều nguồn lây nhiễm

Trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo thường xuyên tiếp xúc gần với nhiều trẻ khác. Đây là môi trường thuận lợi cho việc lây truyền các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

Việc liên tục tiếp xúc với virus hoặc vi khuẩn có thể làm tăng nguy cơ trẻ mắc các đợt nhiễm trùng đường hô hấp lặp lại, từ đó làm VA thường xuyên bị kích thích và viêm.

2.6. Các yếu tố kích thích đường hô hấp

Ngoài nhiễm trùng và dị ứng, một số tác nhân kích thích cũng có thể góp phần làm tổ chức VA sưng hoặc quá phát.

Ví dụ, trẻ thường xuyên tiếp xúc với môi trường có khói thuốc, bụi hoặc các chất gây kích thích đường hô hấp có thể bị kích ứng niêm mạc mũi họng.

Một số tài liệu chuyên môn cũng ghi nhận trào ngược dạ dày – thực quản có khả năng góp phần gây kích thích và làm VA tăng kích thước ở một số trẻ.

 

3. Vì sao trẻ bị viêm VA nhiều lần?

Một câu hỏi rất thường gặp của phụ huynh là:

“Tại sao con tôi cứ hết viêm VA lại bị lại?”

Có thể do nhiều yếu tố kết hợp:

• Trẻ còn nhỏ, hệ miễn dịch đang phát triển.
• Thường xuyên mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
• Tiếp xúc với nhiều nguồn lây tại nhà trẻ, trường học.
• Có cơ địa dị ứng.
• Tiếp xúc với khói thuốc, bụi hoặc các chất kích thích.
• VA đã quá phát sau nhiều đợt viêm và không trở lại kích thước bình thường.

Ở những trẻ bị viêm VA tái diễn, cần đánh giá xem tình trạng hiện tại chỉ là viêm VA cấp tính hay đã xuất hiện VA quá phát/viêm VA mạn tính.

 

4. Dấu hiệu nhận biết trẻ có thể đang bị viêm hoặc VA quá phát

Không phải trường hợp VA to đều gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi VA viêm hoặc quá phát đáng kể, trẻ có thể xuất hiện:

• Nghẹt mũi, khó thở bằng mũi.
• Thường xuyên phải thở bằng miệng.
• Chảy mũi hoặc dịch mũi kéo dài.
• Ngủ ngáy.
• Ngủ không sâu, hay thức giấc.
• Giọng nói có âm sắc nghẹt mũi.
• Ho, đặc biệt do dịch mũi chảy xuống họng.
• Có thể kèm viêm tai giữa tái diễn hoặc các vấn đề liên quan đến vòi nhĩ.
• Trường hợp nặng có thể xuất hiện những cơn ngừng thở khi ngủ.

Nếu trẻ thường xuyên thở bằng miệng và ngáy kéo dài, cha mẹ không nên chỉ xem đây là thói quen. VA quá phát là một trong những nguyên nhân quan trọng gây tắc nghẽn đường thở mũi ở trẻ.

 

5. Viêm VA có nguy hiểm không?

Viêm VA cấp tính do virus có thể tự cải thiện khi cơ thể kiểm soát được nhiễm trùng. Tuy nhiên, vấn đề đáng lưu ý là tình trạng viêm tái diễn hoặc VA quá phát kéo dài.

VA quá phát có thể gây cản trở luồng khí qua mũi, ảnh hưởng đến giấc ngủ và làm tăng nguy cơ các vấn đề như viêm tai giữa, viêm xoang hoặc rối loạn hô hấp khi ngủ.

Do đó, không phải cứ trẻ bị viêm VA là cần phẫu thuật. Quyết định điều trị phụ thuộc vào mức độ quá phát, triệu chứng, tần suất tái phát, ảnh hưởng đến hô hấp – giấc ngủ – tai giữa và đáp ứng với điều trị nội khoa.

 

6. Khi nào trẻ cần được khám Tai Mũi Họng?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện:

Ngáy kéo dài, thở miệng thường xuyên, nghẹt mũi dai dẳng, ngủ không ngon, có dấu hiệu ngừng thở khi ngủ, viêm tai giữa tái diễn hoặc viêm mũi xoang kéo dài.

Bác sĩ Tai Mũi Họng có thể đánh giá tình trạng VA thông qua thăm khám và nội soi mũi họng bằng ống mềm trong những trường hợp phù hợp. Nội soi giúp quan sát trực tiếp vị trí và mức độ phì đại của VA, từ đó hỗ trợ lựa chọn phương pháp điều trị.

 

7. Cha mẹ cần làm gì để hạn chế viêm VA tái diễn?

Phụ huynh có thể chủ động:

• Hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên.
• Hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp khi có thể.
• Giữ môi trường sống sạch, hạn chế bụi và các chất kích thích.
• Không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.
• Chú ý kiểm soát các bệnh lý dị ứng nếu trẻ có cơ địa dị ứng.
• Cho trẻ ngủ đủ giấc và đảm bảo chế độ dinh dưỡng phù hợp.
• Khi trẻ có triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng thay vì tự ý sử dụng thuốc kéo dài.