Có sỏi túi mật nhưng chưa đau: Có cần mổ ngay không? Đây là câu hỏi rất nhiều người đặt ra sau một lần siêu âm ổ bụng. Có người phát hiện vài viên sỏi nhỏ trong túi mật nhưng hoàn toàn khỏe mạnh, không đau, không sốt, ăn uống bình thường. Có người lại nhiều lần xuất hiện những cơn đau dữ dội vùng hạ sườn phải sau bữa ăn nhiều dầu mỡ, rồi tự uống thuốc và chờ cơn đau qua đi.
Hai trường hợp này không giống nhau. Bởi với sỏi túi mật, câu hỏi quan trọng không chỉ là: “Viên sỏi to bao nhiêu?” mà là: “Sỏi có gây triệu chứng không? Có gây tắc nghẽn hay biến chứng không? Và nguy cơ của người bệnh cụ thể như thế nào?”
Theo NIDDK, phần lớn người có sỏi túi mật không có triệu chứng và những trường hợp này thường không cần điều trị ngay. Ngược lại, khi sỏi gây cơn đau đường mật, viêm túi mật hoặc các biến chứng ở đường mật – tụy, người bệnh cần được đánh giá để điều trị, trong đó cắt túi mật nội soi là phương pháp điều trị tiêu chuẩn đối với đa số trường hợp sỏi túi mật có triệu chứng.
Vì vậy, phát hiện sỏi không đồng nghĩa với phải mổ ngay. Nhưng có sỏi rồi xuất hiện triệu chứng hoặc biến chứng cũng không nên tiếp tục chủ quan.
Túi mật là một túi nhỏ nằm dưới gan, có nhiệm vụ dự trữ và cô đặc dịch mật do gan sản xuất.
Sau khi chúng ta ăn, đặc biệt là ăn chất béo, túi mật co bóp và đưa dịch mật xuống ruột non để hỗ trợ tiêu hóa.
Khi thành phần của dịch mật bị mất cân bằng, chẳng hạn có quá nhiều cholesterol hoặc bilirubin, hoặc túi mật không làm rỗng tốt, các tinh thể có thể hình thành và dần kết tụ thành sỏi.
NIDDK phân loại hai nhóm sỏi chính:
Sỏi có thể rất nhỏ, giống như hạt cát, nhưng cũng có thể lớn tới vài centimet; một người có thể chỉ có một viên hoặc có rất nhiều viên sỏi trong túi mật.
Điều thú vị là:
Một người có sỏi nhưng hoàn toàn không có triệu chứng có thể chỉ cần theo dõi.
Trong khi một người có sỏi nhỏ nhưng nằm ở vị trí gây tắc nghẽn lại có thể xuất hiện cơn đau hoặc biến chứng cấp tính.
Không phải tự nhiên mà trong túi mật lại xuất hiện những viên sỏi.
Quá trình này thường liên quan đến sự thay đổi thành phần dịch mật và khả năng làm rỗng túi mật.
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành sỏi gồm:
Béo phì làm tăng nguy cơ sỏi cholesterol.
Giảm cân nhanh hoặc nhịn ăn kéo dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.
Chế độ ăn nhiều năng lượng, nhiều chất béo không lành mạnh, ít chất xơ và một số rối loạn chuyển hóa có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
Nguy cơ sỏi mật tăng theo tuổi.
Nữ giới có nguy cơ cao hơn trong nhiều quần thể, liên quan một phần đến tác động của estrogen.
Một số bệnh lý chuyển hóa có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần có một yếu tố nguy cơ là chắc chắn sẽ mắc sỏi túi mật.
Sỏi mật hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố.
Đây là điều quan trọng nhất cần nhớ.
Nếu siêu âm phát hiện sỏi túi mật nhưng:
thì không phải cứ nhìn thấy sỏi là phải phẫu thuật ngay.
NIDDK gọi những trường hợp này là “silent gallstones” – sỏi túi mật không triệu chứng. Những viên sỏi không gây tắc nghẽn thường không gây triệu chứng và đa số không cần điều trị.
NICE cũng khuyến cáo rằng người có sỏi túi mật không triệu chứng, túi mật và đường mật bình thường có thể được trấn an và theo dõi; chưa cần điều trị cho đến khi xuất hiện triệu chứng.
Vì vậy:
“Có sỏi” không đồng nghĩa với “phải mổ”.
Nhưng cũng cần hiểu chiều ngược lại:
“Chưa đau hôm nay” không có nghĩa sỏi sẽ không bao giờ gây vấn đề.
Khi xuất hiện triệu chứng hoặc biến chứng, cách xử trí sẽ hoàn toàn khác.
Đây là dấu hiệu người bệnh nên ghi nhớ.
Cơn đau do sỏi mật thường được gọi là cơn đau quặn mật (biliary colic).
Người bệnh có thể cảm thấy:
NIDDK cho biết cơn đau do sỏi mật thường nằm ở vùng bụng trên bên phải, có thể kéo dài vài giờ và thường xuất hiện sau những bữa ăn nhiều chất béo, đặc biệt vào buổi tối hoặc ban đêm.
Điều đáng lưu ý là cơn đau có thể tự hết khi viên sỏi di chuyển và không còn gây tắc nghẽn.
Và chính điều này đôi khi khiến người bệnh chủ quan:
“Đau một lúc rồi hết, chắc không sao.”
Nhưng NIDDK lưu ý rằng nếu một người đã từng có cơn đau đường mật, những cơn đau tiếp theo có khả năng tái diễn.
Vì vậy, cơn đau đã hết không có nghĩa nguyên nhân đã biến mất.
Đặc biệt nếu đau sau ăn, đau từng cơn hoặc tái diễn.
Đây có thể là kiểu lan đau thường gặp trong cơn đau đường mật.
Thường xuất hiện cùng cơn đau.
Đây là dấu hiệu đáng lo vì có thể gợi ý tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng.
Có thể liên quan đến tắc nghẽn đường mật và cần được đánh giá sớm.
Đặc biệt, đau bụng kéo dài nhiều giờ kèm sốt, rét run hoặc vàng da không còn là tình huống nên theo dõi tại nhà.
NIDDK khuyến cáo cần tìm kiếm chăm sóc y tế ngay khi có đau bụng kéo dài nhiều giờ, buồn nôn/nôn, sốt hoặc rét run, vàng da, nước tiểu màu trà hoặc phân bạc màu vì đây có thể là dấu hiệu của biến chứng nghiêm trọng.
Sỏi không nguy hiểm chỉ vì nó là một “viên đá”.
Điều đáng lo là:
Khi đường mật hoặc ống tụy bị tắc, hàng loạt biến chứng có thể xuất hiện.
Đây là một biến chứng quan trọng khi sỏi làm tắc đường ra của túi mật.
Túi mật bị ứ mật, viêm và có thể nhiễm trùng.
Người bệnh thường đau hạ sườn phải kéo dài, có thể kèm sốt, buồn nôn hoặc nôn.
Nếu sỏi gây tắc đường mật và nhiễm trùng xảy ra, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng viêm đường mật.
Đây là một cấp cứu cần xử trí kịp thời.
Một viên sỏi di chuyển xuống đoạn cuối đường mật có thể gây tắc vùng thông với ống tụy và dẫn đến viêm tụy cấp do sỏi mật.
Viêm túi mật nặng không được xử trí kịp thời có thể gây tổn thương nghiêm trọng thành túi mật, thậm chí thủng.
Nếu nhiễm trùng đường mật hoặc túi mật diễn tiến nặng, người bệnh có thể rơi vào tình trạng toàn thân nguy hiểm.
NIDDK xác nhận các biến chứng của sỏi mật có thể bao gồm viêm túi mật, tổn thương hoặc nhiễm trùng túi mật/đường mật/gan và viêm tụy do sỏi; tắc nghẽn đường mật hoặc ống tụy nếu không được điều trị có thể gây hậu quả nghiêm trọng, thậm chí tử vong.
Đây là câu hỏi quan trọng nhất.
Nhưng khi sỏi đã gây triệu chứng hoặc biến chứng, phẫu thuật thường trở thành lựa chọn điều trị chính.
NICE khuyến cáo:
Đối với viêm túi mật cấp, NICE khuyến cáo thực hiện cắt túi mật nội soi sớm, trong vòng 1 tuần kể từ khi chẩn đoán, nếu người bệnh phù hợp với phẫu thuật.
SAGES cũng xác định sỏi túi mật có triệu chứng, viêm túi mật cấp và các biến chứng liên quan đến sỏi đường mật là những chỉ định của phẫu thuật nội soi túi mật; trong khi sỏi túi mật không triệu chứng nhìn chung không phải chỉ định phẫu thuật thường quy.
Như vậy, có thể hình dung:
Một viên sỏi 5 mm có thể gây tắc đường mật.
Trong khi một viên sỏi lớn hơn có thể nằm yên trong túi mật nhiều năm mà không gây triệu chứng.
Vì vậy, khi tư vấn điều trị, bác sĩ thường xem xét:
Triệu chứng → vị trí sỏi → số lượng/kích thước sỏi → tình trạng túi mật → đường mật → biến chứng → bệnh nền → nguy cơ phẫu thuật.
Có một số tình huống đặc biệt khiến bác sĩ cân nhắc phẫu thuật ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng điển hình. Ví dụ, SAGES liệt kê sỏi túi mật >3 cm trong nhóm bệnh lý không triệu chứng có thể là chỉ định phẫu thuật, cùng một số tình huống nguy cơ đặc biệt khác.
Điều này cho thấy:
Cần đặt kích thước viên sỏi vào toàn bộ bối cảnh lâm sàng.
NIDDK cho biết siêu âm là xét nghiệm hình ảnh tốt nhất để phát hiện sỏi túi mật trong nhiều trường hợp.
Ngoài việc phát hiện sỏi, bác sĩ còn có thể đánh giá:
NICE cũng khuyến cáo khi nghi ngờ bệnh lý sỏi mật, người bệnh nên được làm xét nghiệm chức năng gan và siêu âm ổ bụng.
Trong một số trường hợp, nếu nghi ngờ sỏi đường mật nhưng siêu âm chưa đủ rõ, bác sĩ có thể cân nhắc thêm:
Nếu đã xác định có sỏi trong ống mật chủ, chiến lược điều trị lại khác với sỏi chỉ nằm trong túi mật. NICE khuyến cáo cần làm sạch đường mật bằng phẫu thuật hoặc ERCP theo tình huống, đồng thời cân nhắc cắt túi mật.
Đây là câu hỏi rất hợp lý:
“Nếu chỉ có vài viên sỏi, tại sao không lấy sỏi ra mà giữ lại túi mật?”
Bởi trong nhiều trường hợp, vấn đề không chỉ nằm ở viên sỏi đang tồn tại, mà nằm ở môi trường hình thành sỏi trong túi mật.
Nếu chỉ lấy sỏi mà không giải quyết túi mật, nguy cơ hình thành sỏi trở lại vẫn tồn tại.
Vì vậy, đối với sỏi túi mật có triệu chứng, cắt túi mật là phương pháp điều trị tiêu chuẩn.
NIDDK cho biết phẫu thuật cắt túi mật là phương pháp điều trị thông thường đối với sỏi gây triệu chứng; các phương pháp không phẫu thuật chỉ được sử dụng trong những tình huống đặc biệt và sỏi có thể tái phát sau điều trị.
Điều này cũng giải thích tại sao bác sĩ không đơn giản chỉ “lấy viên sỏi ra”.
Túi mật có chức năng dự trữ mật, nhưng không phải cơ quan bắt buộc để con người có thể sống bình thường.
Sau khi cắt túi mật, gan vẫn tiếp tục sản xuất mật.
Thay vì được dự trữ trong túi mật, mật sẽ chảy trực tiếp qua đường mật xuống ruột non.
NIDDK cho biết người bệnh có thể sống bình thường sau khi cắt túi mật. Một số người có thể xuất hiện phân mềm hoặc đi ngoài thường xuyên hơn trong thời gian đầu; những thay đổi này thường mang tính tạm thời.
Phẫu thuật phổ biến hiện nay là:
So với mổ mở, phương pháp nội soi thường có ưu điểm về mức độ xâm lấn, đau sau mổ và thời gian hồi phục ở những trường hợp phù hợp.
SAGES xác định cắt túi mật nội soi là tiêu chuẩn điều trị đối với đa số bệnh nhân sỏi túi mật có triệu chứng.
Tuy nhiên, lựa chọn phương pháp và thời điểm phẫu thuật vẫn phải dựa trên tình trạng thực tế của từng người bệnh.
Không nên tự quyết định như vậy.
Với viêm túi mật cấp, xu hướng điều trị hiện nay là phẫu thuật sớm ở người bệnh đủ điều kiện, thay vì kéo dài điều trị bảo tồn rồi chờ nhiều tuần trong mọi trường hợp.
NICE khuyến cáo cắt túi mật nội soi sớm, trong vòng 1 tuần kể từ khi chẩn đoán viêm túi mật cấp.
SAGES cũng cho rằng cắt túi mật nội soi sớm, thường trong khoảng 24–72 giờ sau chẩn đoán, có thể giảm tái phát triệu chứng và thời gian nằm viện mà không làm tăng nguy cơ biến chứng so với chiến lược trì hoãn ở những bệnh nhân phù hợp.
Dĩ nhiên, đây là quyết định của bác sĩ sau khi đánh giá:
Đây là phần người có sỏi túi mật cần đặc biệt ghi nhớ.
Những dấu hiệu này có thể báo hiệu viêm túi mật, viêm đường mật, tắc nghẽn đường mật hoặc viêm tụy do sỏi.
NIDDK khuyến cáo người có triệu chứng đau bụng kéo dài nhiều giờ, sốt/rét run, vàng da hoặc nôn cần được chăm sóc y tế ngay vì tắc nghẽn đường mật kéo dài có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.
Một cơn đau đường mật có thể tự lui.
Nhưng biến chứng phía sau nó thì không phải lúc nào cũng tự lui theo.
NIDDK cho biết các thuốc như ursodiol có thể được sử dụng trong một số trường hợp sỏi cholesterol, đặc biệt khi người bệnh không thể phẫu thuật hoặc có chỉ định đặc biệt.
Nhưng phương pháp này:
Vì vậy, với người có sỏi túi mật gây triệu chứng và đủ điều kiện phẫu thuật, cắt túi mật thường là lựa chọn điều trị chính.
Không nên tự mua thuốc “tan sỏi mật” trên thị trường chỉ dựa vào kết quả siêu âm.
Không thể ngăn chặn hoàn toàn mọi trường hợp sỏi mật.
Nhưng có thể giảm một số yếu tố nguy cơ.
Giảm cân an toàn giúp giảm nguy cơ, trong khi giảm cân quá nhanh có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.
Tăng thực phẩm giàu chất xơ, hạn chế đường tinh luyện và chất béo không lành mạnh.
Hoạt động thể lực thường xuyên giúp kiểm soát cân nặng và sức khỏe chuyển hóa.
Những chế độ ăn quá khắt khe hoặc giảm cân cực đoan không phải lựa chọn tốt để phòng bệnh.
Nói cách khác:
Đừng giảm cân bằng cách bỏ ăn.
Một chế độ ăn hợp lý và giảm cân từ từ tốt hơn nhiều so với những đợt giảm cân cấp tốc.
Nếu siêu âm phát hiện sỏi túi mật, đừng chỉ hỏi:
“Sỏi bao nhiêu mm?”
Hãy cùng bác sĩ trả lời 5 câu hỏi:
Đau có thực sự mang tính chất đau đường mật không?
Chỉ trong túi mật hay đã có dấu hiệu liên quan đến đường mật?
Thành túi mật, dịch quanh túi mật và các dấu hiệu hình ảnh khác có bất thường không?
Có vàng da? Xét nghiệm gan bất thường? Đường mật giãn? Có nghi ngờ sỏi ống mật chủ?
Đây mới là cơ sở để quyết định:
theo dõi – điều trị nội khoa – can thiệp đường mật – hay phẫu thuật.
Có những người mang sỏi túi mật nhiều năm mà không hề biết.
Một lần siêu âm sức khỏe định kỳ mới phát hiện vài viên sỏi nhỏ.
Trong trường hợp đó, không cần hoảng sợ và cũng không nên tự ý tìm cách “đào thải” sỏi.
Nhưng cũng có những người đã từng đau hạ sườn phải nhiều lần.
Mỗi lần đau lại uống thuốc.
Đau hết thì bỏ qua.
Cho đến một ngày:
đau dữ dội hơn – sốt – vàng mắt – phải nhập viện cấp cứu.
Lúc đó, câu chuyện không còn là:
“Có nên theo dõi sỏi không?”
mà đã trở thành:
“Làm sao xử trí biến chứng càng sớm càng tốt?”
Đó là lý do sỏi túi mật cần được nhìn nhận đúng mức.
Không phải cứ có sỏi là phải mổ.
Nhưng cũng không phải cứ chưa đau hôm nay là có thể bỏ qua mọi dấu hiệu bất thường.
SỎI KHÔNG TRIỆU CHỨNG → thường theo dõi theo chỉ định.
SỎI GÂY ĐAU TÁI DIỄN → cần đánh giá để cân nhắc điều trị, thường là cắt túi mật nội soi.
SỎI GÂY VIÊM, TẮC ĐƯỜNG MẬT, VIÊM TỤY → cần được xử trí sớm, có thể cần can thiệp cấp cứu.
NICE khuyến cáo cắt túi mật nội soi cho người có sỏi túi mật có triệu chứng và cắt túi mật sớm đối với viêm túi mật cấp ở người phù hợp. SAGES cũng xem cắt túi mật nội soi là tiêu chuẩn điều trị đối với đa số trường hợp sỏi túi mật có triệu chứng.
Vì vậy, nếu bạn vừa phát hiện sỏi túi mật trên siêu âm, đừng vội nghĩ “phải mổ” – nhưng cũng đừng chỉ nhìn vào kích thước viên sỏi rồi tự quyết định “không sao”.
Hãy để bác sĩ đánh giá triệu chứng – vị trí sỏi – túi mật – đường mật – nguy cơ biến chứng và tình trạng sức khỏe tổng thể.
Một đội ngũ bác sĩ tiêu hóa, gan mật và ngoại khoa giàu kinh nghiệm sẽ không chỉ nhìn vào một viên sỏi trên màn hình siêu âm.
Điều quan trọng hơn là nhận diện:
Ai có thể theo dõi an toàn?
Ai cần điều trị chủ động?
Ai cần phẫu thuật?
Và ai đang có dấu hiệu của một biến chứng cần xử trí ngay?
Bởi trong điều trị sỏi túi mật, đúng thời điểm đôi khi quan trọng không kém đúng phương pháp.
Nếu bạn có đau hạ sườn phải tái diễn, đau sau ăn, buồn nôn, sốt, vàng da vàng mắt, hãy đi khám để được đánh giá.
Và nếu sỏi đang hoàn toàn “im lặng”, hãy trao đổi với bác sĩ về kế hoạch theo dõi phù hợp thay vì tự điều trị.
Một viên sỏi được phát hiện sớm có thể chỉ cần theo dõi.
Một biến chứng bị bỏ qua có thể biến một cuộc điều trị chủ động thành một ca cấp cứu.
Thông tin trong bài nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị cá thể hóa của bác sĩ.
Nhân kỷ niệm ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 và hưởng ứng tháng hành động…
Ngày 30/7/2015 Ban lãnh đạo cùng CBNV Ngân Hàng TMCP Bưu Điện Liên Việt đã…
Ngày 19/7/2015, Bệnh viện Ung bướu Hưng Việt phối hợp với Trung tâm Thông tin,…
Tiếp nối hoạt động thăm khám bệnh cho thương binh, bệnh binh...những người có công…
Đây là hoạt động “Uống nước nhớ nguồn" ý nghĩa, chăm sóc sức khỏe cộng…
Nằm trong chương trình tặng 200 suất khám phát hiện sớm ung thư của bệnh…
This website uses cookies.