Tiểu đường kiêng ăn gì? 7 nhóm thực phẩm nên hạn chế để kiểm soát đường huyết

Tiểu đường kiêng ăn gì? Đây là câu hỏi rất nhiều người bệnh quan tâm sau khi được chẩn đoán đái tháo đường. Thực tế, người tiểu đường không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn đường, cơm hay trái cây. Điều quan trọng là lựa chọn đúng loại thực phẩm, kiểm soát khẩu phần và hạn chế những món có thể làm đường huyết tăng nhanh.

Người bệnh nên hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, tinh bột tinh chế, đồ chiên rán, thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, món quá mặn và đồ uống có cồn. Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, chất xơ và protein phù hợp để hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Gợi ý internal link: gắn cụm “kiểm soát đường huyết” đến bài Chỉ số đường huyết bao nhiêu là bình thường?

Tiểu đường kiêng ăn gì và có phải kiêng hoàn toàn tinh bột không?

Không. Người bệnh tiểu đường vẫn có thể ăn carbohydrate, nhưng nên lựa chọn loại phù hợp và kiểm soát lượng ăn mỗi bữa.

Carbohydrate có nhiều trong:

• Cơm.
• Bún, phở, mì.
• Bánh mì.
• Khoai.
• Ngô.
• Trái cây.
• Sữa và một số sản phẩm từ sữa.

Sau khi ăn, carbohydrate được chuyển hóa thành glucose và có thể làm tăng đường huyết. Vì vậy, điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn tinh bột mà là kiểm soát lượng carbohydrate, ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ và hạn chế carbohydrate tinh chế.

Theo khuyến nghị của CDC, người bệnh đái tháo đường nên ưu tiên các nguồn carbohydrate giàu chất xơ như ngũ cốc nguyên hạt, rau, đậu và trái cây nguyên quả.

External link nên gắn vào cụm “khuyến nghị của CDC”.

1. Người tiểu đường nên hạn chế nước ngọt và đồ uống nhiều đường

Nếu đang tìm hiểu tiểu đường kiêng ăn gì, nhóm cần ưu tiên hạn chế đầu tiên là đồ uống có đường.

Các loại thường gặp gồm:

• Nước ngọt có gas.
• Trà sữa.
• Nước tăng lực.
• Trà đóng chai có đường.
• Cà phê thêm nhiều đường, sữa đặc hoặc siro.
• Nước trái cây đóng chai.
• Nước ép trái cây uống với lượng lớn.

Đồ uống có đường thường chứa carbohydrate hấp thu nhanh nhưng ít chất xơ, do đó có thể làm đường huyết tăng nhanh sau khi uống.

Người bệnh nên ưu tiên:

• Nước lọc.
• Trà không đường.
• Cà phê không đường hoặc ít đường.
• Nước khoáng không đường.

Người tiểu đường có uống nước ép trái cây được không?

Có thể uống với lượng nhỏ trong một số trường hợp, nhưng trái cây nguyên quả thường là lựa chọn tốt hơn.

Khi ép lấy nước, lượng chất xơ giảm đáng kể. Trong khi đó, người bệnh có thể uống một lượng nước ép tương đương nhiều phần trái cây chỉ trong thời gian ngắn, khiến lượng carbohydrate nạp vào tăng nhanh.

Ví dụ, thay vì uống một cốc nước cam lớn, có thể lựa chọn một quả cam nguyên múi với khẩu phần phù hợp.

2. Bệnh tiểu đường nên hạn chế bánh kẹo và thực phẩm nhiều đường

Những thực phẩm sau nên được hạn chế:

• Kẹo.
• Bánh ngọt.
• Bánh kem.
• Kem.
• Bánh quy ngọt.
• Mứt.
• Sữa đặc.
• Chocolate chứa nhiều đường.
• Các món tráng miệng nhiều đường.

Đây là nhóm thực phẩm thường chứa nhiều đường bổ sung nhưng ít chất xơ, vitamin và khoáng chất.

Tuy nhiên, người bệnh không nhất thiết phải “cấm tuyệt đối” mọi món ngọt. Trong một số trường hợp, có thể ăn với khẩu phần nhỏ và tính vào tổng lượng carbohydrate trong ngày.

Gợi ý internal link: gắn cụm “tổng lượng carbohydrate” đến bài Carbohydrate là gì? Cách tính carbohydrate cho người tiểu đường nếu website có bài liên quan.

3. Tiểu đường kiêng ăn gì trong nhóm tinh bột tinh chế?

Người bệnh nên hạn chế ăn quá nhiều:

• Cơm trắng.
• Bánh mì trắng.
• Bún, phở, mì với khẩu phần lớn.
• Mì ăn liền.
• Bánh bao làm từ bột tinh chế.
• Ngũ cốc ăn sáng nhiều đường.
• Bánh ngọt làm từ bột mì tinh chế.

Các loại ngũ cốc tinh chế thường chứa ít chất xơ hơn ngũ cốc nguyên hạt và có thể được tiêu hóa nhanh hơn.

Người bệnh có thể cân nhắc thay thế một phần bằng:

• Gạo lứt.
• Yến mạch nguyên hạt.
• Bánh mì nguyên cám.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Các loại đậu.

Tiểu đường có được ăn cơm không?

Có. Người tiểu đường không bắt buộc phải bỏ cơm hoàn toàn.

Điều quan trọng là kiểm soát khẩu phần và ăn cân đối với rau, thịt, cá, trứng hoặc đậu phụ.

Ví dụ, thay vì ăn:

• 2–3 bát cơm.
• Ít rau.
• Nhiều món kho ngọt.

Có thể điều chỉnh thành:

• 1 phần cơm vừa phải.
• Nhiều rau không chứa nhiều tinh bột.
• Cá, thịt nạc hoặc đậu phụ.
• Hạn chế nước sốt nhiều đường.

4. Người tiểu đường nên hạn chế đồ chiên rán và chất béo bão hòa

Bệnh tiểu đường không chỉ liên quan đến đường huyết mà còn làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch.

Vì vậy, người bệnh nên hạn chế:

• Gà rán.
• Khoai tây chiên.
• Thịt mỡ.
• Da gà.
• Mỡ động vật.
• Thức ăn nhanh.
• Bánh ngọt chứa nhiều bơ hoặc kem.
• Các món chiên ngập dầu.

Nên ưu tiên:

• Cá.
• Thịt nạc.
• Gia cầm bỏ da.
• Đậu phụ.
• Các loại hạt với khẩu phần phù hợp.
• Dầu thực vật sử dụng hợp lý.

5. Người bệnh tiểu đường nên hạn chế thịt chế biến sẵn

Một số thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều muối, chất béo bão hòa và năng lượng.

Nên hạn chế:

• Xúc xích.
• Thịt xông khói.
• Thịt nguội.
• Lạp xưởng.
• Giăm bông.
• Một số loại thịt đóng hộp.

Có thể ưu tiên các nguồn protein ít chế biến hơn như:

• Cá.
• Thịt nạc.
• Trứng.
• Đậu phụ.
• Đậu hạt.
• Gia cầm bỏ da.

6. Người tiểu đường nên hạn chế thực phẩm quá mặn

Ngoài câu hỏi tiểu đường kiêng ăn gì, người bệnh cũng cần quan tâm đến lượng muối trong chế độ ăn.

Người mắc đái tháo đường thường có nguy cơ cao gặp tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận. Vì vậy, không nên ăn quá nhiều:

• Mì ăn liền.
• Đồ muối mặn.
• Cá khô.
• Thịt muối.
• Snack.
• Thực phẩm đóng hộp.
• Nước chấm dùng với lượng lớn.

Gợi ý internal link: gắn cụm “bệnh thận do tiểu đường” đến bài liên quan trên website.

7. Tiểu đường có nên kiêng rượu bia không?

Rượu bia cần được sử dụng rất thận trọng ở người tiểu đường.

Ở một số người, đặc biệt là người đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, uống rượu có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.

Ngoài ra, rượu bia còn có thể:

• Làm tăng lượng calorie nạp vào.
• Ảnh hưởng đến gan.
• Làm tăng triglyceride.
• Gây khó kiểm soát cân nặng.
• Tương tác với một số thuốc điều trị.

Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ trước khi sử dụng rượu bia thường xuyên.

Tiểu đường có được ăn trái cây không?

Có. Người bệnh tiểu đường vẫn có thể ăn trái cây.

Trái cây nguyên quả cung cấp:

• Chất xơ.
• Vitamin.
• Khoáng chất.
• Chất chống oxy hóa.
• Các hợp chất thực vật có lợi.

Một số lựa chọn phù hợp có thể gồm:

• Ổi.
• Táo.
• Cam.
• Bưởi.
• Lê.
• Thanh long.
• Dâu tây.
• Các loại quả mọng.

Tuy nhiên, cần kiểm soát khẩu phần.

Những loại trái cây có vị ngọt như:

• Xoài.
• Nho.
• Nhãn.
• Vải.
• Mít.
• Sầu riêng.

không nhất thiết phải cấm hoàn toàn, nhưng cần ăn lượng phù hợp và tính vào tổng lượng carbohydrate trong ngày.

Trái cây sấy có phù hợp với người tiểu đường không?

Cần hạn chế.

Trái cây sấy có lượng carbohydrate tập trung cao trong một khẩu phần nhỏ. Một số sản phẩm còn được bổ sung thêm đường.

Do đó, trái cây tươi nguyên quả thường dễ kiểm soát khẩu phần hơn.

Người tiểu đường nên ăn gì thay cho những thực phẩm cần hạn chế?

Có thể áp dụng các thay thế đơn giản:

Cách chia đĩa ăn giúp kiểm soát đường huyết

Ngoài việc biết tiểu đường kiêng ăn gì, người bệnh có thể áp dụng phương pháp chia đĩa để kiểm soát khẩu phần.

Một cách đơn giản là:

• 1/2 đĩa: rau không chứa nhiều tinh bột.
• 1/4 đĩa: protein nạc.
• 1/4 đĩa: thực phẩm chứa carbohydrate.

Ví dụ một bữa ăn:

• 1/2 đĩa rau luộc.
• 1/4 đĩa cá hấp.
• 1/4 đĩa cơm.
• Nước lọc.
• Một phần trái cây nhỏ nếu phù hợp.

Người tiểu đường có được dùng đường ăn kiêng không?

Một số chất tạo ngọt ít hoặc không cung cấp năng lượng có thể được sử dụng thay thế đường thông thường trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, cần lưu ý:

“Không đường” không đồng nghĩa với “không làm tăng đường huyết”.

Ví dụ, bánh không đường vẫn có thể chứa:

• Bột mì.
• Tinh bột.
• Chất béo.
• Carbohydrate khác.

Do đó, nên đọc kỹ bảng thành phần dinh dưỡng và đặc biệt chú ý tổng carbohydrate trên mỗi khẩu phần.

Ngoài việc biết tiểu đường kiêng ăn gì, người bệnh cần lưu ý gì?

Không có một chế độ ăn duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh.

Thực đơn cần được cá thể hóa dựa trên:

• Tiểu đường type 1 hay type 2.
• Mức đường huyết.
• HbA1c.
• Cân nặng.
• Tuổi.
• Mức vận động.
• Thuốc đang dùng.
• Có sử dụng insulin hay không.
• Chức năng thận.
• Huyết áp.
• Mỡ máu.
• Các bệnh lý kèm theo.

Đặc biệt, người đang sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết không nên tự ý nhịn ăn hoặc cắt giảm carbohydrate quá mức.