post

“Bác sĩ ơi, em siêu âm thấy u xơ tử cung 3 cm, có phải mổ không?” Đây là một trong những câu hỏi tôi gặp khá thường xuyên. Và câu trả lời là: Không phải cứ có u xơ tử cung là phải mổ. Cũng không phải u càng lớn thì chắc chắn càng nguy hiểm.

Có người có u xơ khoảng 3 cm nhưng rong kinh kéo dài, mất máu đến thiếu máu, người lúc nào cũng mệt mỏi.
Có người có khối u 7–8 cm nhưng nhiều năm gần như không có triệu chứng đáng kể.

Vậy khác nhau nằm ở đâu?

Nằm ở vị trí của khối u, triệu chứng mà nó gây ra, mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe – cuộc sống, kế hoạch sinh con và đặc điểm hình ảnh của khối u.

Đó cũng là lý do khi nhìn thấy dòng chữ “U XƠ TỬ CUNG” trên kết quả siêu âm, điều đầu tiên không nên nghĩ là:

“Bao giờ phải mổ?”

Mà nên hỏi:

“Khối u này đang ảnh hưởng đến tôi như thế nào và tôi có thực sự cần điều trị ngay không?”

U XƠ TỬ CUNG LÀ GÌ?

U xơ tử cung, hay uterine fibroid/leiomyoma, là những khối u phát triển từ cơ tử cung và hầu hết là lành tính, không phải ung thư. Đây là một trong những khối u vùng chậu thường gặp nhất ở phụ nữ. U xơ có thể có kích thước từ rất nhỏ đến rất lớn, có thể chỉ có một khối hoặc nhiều khối cùng lúc. Quan trọng hơn, chúng có thể nằm ở những vị trí khác nhau:

U dưới niêm mạc: phát triển về phía buồng tử cung.
U trong thành cơ tử cung: nằm trong lớp cơ tử cung.
U dưới thanh mạc: phát triển về phía mặt ngoài tử cung.
U có cuống: khối u nối với tử cung bằng một cuống.

Và chính vị trí này đôi khi có ý nghĩa hơn việc chỉ nhìn vào một con số về kích thước.

Ví dụ, một khối u chỉ khoảng 2–3 cm nhưng nằm dưới niêm mạc, làm biến dạng buồng tử cung, có thể gây chảy máu nhiều hoặc ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Trong khi đó, một khối u lớn hơn nằm ở phía ngoài tử cung nhưng không gây chèn ép hay triệu chứng đáng kể có thể chưa cần can thiệp ngay.

ACOG cũng ghi nhận rằng nhiều u xơ không gây triệu chứng, và những trường hợp u nhỏ hoặc ở phụ nữ gần mãn kinh có thể không cần điều trị ngay.

KHI NÀO CÓ THỂ “SỐNG CHUNG HÒA BÌNH” VỚI U XƠ?

Có một điều người bệnh thường hiểu nhầm:

“Không mổ” không có nghĩa là “bác sĩ không làm gì”.

Nếu u xơ không gây triệu chứng đáng kể, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi chủ động – expectant management.

Điều này có nghĩa là chúng ta biết khối u đang tồn tại, đánh giá đặc điểm của nó và theo dõi theo thời gian, thay vì can thiệp ngay khi chưa có lợi ích rõ ràng.

Bạn có thể được cân nhắc theo dõi nếu:

Không rong kinh hoặc cường kinh đáng kể.
Không thiếu máu do mất máu.
Không đau vùng chậu hoặc đau không ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.
Không có triệu chứng chèn ép bàng quang hoặc trực tràng.
Không có vấn đề sinh sản được bác sĩ đánh giá là liên quan đến khối u.
Hình ảnh phù hợp với u xơ điển hình.
Khối u ổn định và bác sĩ đánh giá chưa có chỉ định can thiệp.

Trong những trường hợp này, việc theo dõi định kỳ hoàn toàn có thể là một chiến lược điều trị phù hợp. ACOG cũng cho biết những u xơ không gây triệu chứng, u nhỏ hoặc xuất hiện khi người phụ nữ gần mãn kinh thường có thể chưa cần điều trị. Đặc biệt, khi bước vào giai đoạn quanh mãn kinh và mãn kinh, lượng estrogen giảm có thể khiến một số u xơ nhỏ lại, dù điều này không xảy ra ở tất cả mọi người.

Vì vậy, nếu bác sĩ nói: “Hiện tại chưa cần can thiệp, chúng ta theo dõi” đừng vội nghĩ rằng bệnh đang bị bỏ mặc. Đôi khi, không can thiệp khi chưa cần thiết cũng là một quyết định điều trị có chủ đích.

KHI NÀO U XƠ BẮT ĐẦU CẦN ĐIỀU TRỊ?

Không có một con số centimet duy nhất quyết định tất cả.

Điều quan trọng là khối u có đang tạo ra gánh nặng thực sự cho người bệnh hay không.

1. Kinh nguyệt quá nhiều hoặc kéo dài

Đây là một trong những lý do thường gặp khiến phụ nữ phải điều trị u xơ.

Bạn cần lưu ý nếu:

Kỳ kinh kéo dài bất thường.
Lượng máu kinh nhiều hơn rõ rệt so với trước đây.
Phải thay băng vệ sinh liên tục.
Máu kinh nhiều đến mức ảnh hưởng công việc, sinh hoạt.
Xuất hiện mệt mỏi, chóng mặt, xanh xao hoặc hồi hộp.
Xét nghiệm cho thấy thiếu máu.

U xơ có thể gây kinh nguyệt nhiều, kéo dài và chảy máu bất thường; mất máu kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu.

Lúc này, câu hỏi không còn đơn giản là:

“Khối u bao nhiêu centimet?”

Mà phải là:

“Khối u đang khiến sức khỏe của người bệnh bị ảnh hưởng đến mức nào?”

2. Đau hoặc gây chèn ép các cơ quan xung quanh

Một số u xơ có thể gây:

Cảm giác nặng bụng dưới.
Đau vùng chậu hoặc đau lưng.
Đau khi quan hệ.
Tiểu nhiều hoặc khó tiểu do chèn ép bàng quang.
Táo bón hoặc khó đi ngoài do chèn ép trực tràng.
Bụng dưới to lên do tử cung hoặc khối u tăng kích thước.

Đây là những triệu chứng đã được ACOG ghi nhận ở người có u xơ tử cung.

Nếu một khối u không chỉ tồn tại trên phim siêu âm mà đã bắt đầu làm thay đổi chất lượng cuộc sống, việc đánh giá điều trị cần được đặt ra nghiêm túc.

U XƠ CÓ ẢNH HƯỞNG KHẢ NĂNG MANG THAI KHÔNG?

Đây là câu hỏi đặc biệt quan trọng với phụ nữ còn nhu cầu sinh con.

Và cũng cần tránh một sai lầm:

Có u xơ ≠ chắc chắn vô sinh.

ACOG lưu ý u xơ có thể liên quan đến vô sinh, nhưng có nhiều nguyên nhân khác phổ biến hơn cần được tìm kiếm trước khi kết luận u xơ là nguyên nhân.

Trong đó, vị trí và mức độ biến dạng buồng tử cung rất quan trọng.

Những u xơ nằm dưới niêm mạc hoặc u trong thành nhưng làm biến dạng buồng tử cung có thể ảnh hưởng đến quá trình làm tổ.

ASRM cho biết bằng chứng hiện có không đủ để kết luận rằng mọi u xơ đều làm giảm khả năng mang thai. Tuy nhiên, với những u xơ làm biến dạng buồng tử cung, đặc biệt u dưới niêm mạc, phẫu thuật bóc u trong một số trường hợp có thể cải thiện cơ hội mang thai.

Vì vậy, nếu đang điều trị hiếm muộn, đừng chỉ hỏi:

“Tôi có u xơ không?”

Hãy hỏi thêm:

“U nằm ở đâu? Có làm biến dạng buồng tử cung không? Có liên quan đến kế hoạch mang thai của tôi không?”

Đó mới là cách đánh giá đúng.

U XƠ 3 CM, 5 CM HAY 8 CM CÓ PHẢI MỔ KHÔNG?

Không.

Đây có lẽ là điều quan trọng nhất cần nhớ.

NICE sử dụng mốc u xơ từ 3 cm trở lên để khuyến nghị cân nhắc đánh giá chuyên khoa và thảo luận các lựa chọn điều trị. Khi đó, bác sĩ cần xem xét đồng thời:

Kích thước.
Số lượng.
Vị trí.
Mức độ triệu chứng.
Mong muốn sinh con.
Mong muốn bảo tồn tử cung.

NICE cũng lưu ý rằng với những u xơ lớn hơn đáng kể 3 cm, hiệu quả của một số phương pháp điều trị nội khoa có thể hạn chế và có thể cần cân nhắc các phương pháp can thiệp hoặc phẫu thuật.

Nhưng 3 cm không phải “mốc phải mổ”. Đó là mốc giúp bác sĩ đánh giá toàn diện hơn. Một u xơ 3 cm gây chảy máu nặng có thể cần điều trị. Một u xơ 6 cm nhưng không triệu chứng có thể được theo dõi trong một số trường hợp. Và một u xơ nhỏ nhưng nằm dưới niêm mạc, làm biến dạng buồng tử cung, có thể quan trọng hơn một khối u lớn hơn nhưng nằm ngoài tử cung. Không điều trị con số trên tờ siêu âm. Hãy điều trị người bệnh.

ĐIỀU TRỊ U XƠ KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI PHẪU THUẬT

Khi u xơ gây triệu chứng, điều trị có thể bắt đầu từ những phương pháp kiểm soát triệu chứng, tùy từng người bệnh.

Điều trị nội khoa

Một số thuốc có thể được sử dụng để kiểm soát chảy máu hoặc đau, chẳng hạn:

Tranexamic acid: giúp giảm lượng máu mất trong kỳ kinh.
Một số thuốc nội tiết: có thể giúp kiểm soát chảy máu hoặc triệu chứng ở những trường hợp phù hợp.
Dụng cụ tử cung phóng thích levonorgestrel (LNG-IUS): có thể giúp giảm chảy máu ở những phụ nữ có u xơ nhưng không làm biến dạng đáng kể buồng tử cung.
Thuốc GnRH agonist hoặc antagonist: có thể được sử dụng trong những tình huống cụ thể.

Điểm cần hiểu rõ:

Thuốc không phải lúc nào cũng làm u xơ biến mất.

Một số thuốc chủ yếu nhằm kiểm soát chảy máu, đau hoặc làm giảm kích thước u trong một khoảng thời gian nhất định. Khi ngừng một số thuốc, u có thể tăng trở lại.

Do đó, không nên tự mua thuốc điều trị u xơ chỉ vì đọc được một thông tin trên mạng.

KHI NÀO CẦN CAN THIỆP HOẶC PHẪU THUẬT?

Nếu triệu chứng đáng kể, điều trị nội khoa không phù hợp hoặc không kiểm soát được triệu chứng, bác sĩ có thể trao đổi về các phương pháp can thiệp.

Tùy từng trường hợp có thể cân nhắc:

Bóc u xơ – myomectomy: lấy khối u nhưng bảo tồn tử cung.
Nút động mạch tử cung – UAE: làm giảm nguồn máu nuôi khối u để u co nhỏ.
Một số kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn khác, tùy đặc điểm khối u và điều kiện của người bệnh.
Cắt tử cung – hysterectomy: là phương pháp điều trị triệt để, nhưng đồng nghĩa với việc người phụ nữ không còn khả năng mang thai.

ACOG nhấn mạnh lựa chọn điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có kích thước, vị trí u xơ, triệu chứng và mong muốn của người bệnh; không phải tất cả phụ nữ có u xơ đều cần cắt tử cung.

Đây cũng là lý do cuộc trao đổi giữa bác sĩ và người bệnh rất quan trọng.

Một phương pháp tốt không chỉ là phương pháp xử lý được khối u, mà còn phải phù hợp với mục tiêu sống của người bệnh.

U XƠ LỚN NHANH CÓ PHẢI ĐANG HÓA UNG THƯ?

Đây là nỗi lo khiến rất nhiều phụ nữ mất ngủ khi thấy kết quả siêu âm ghi:

“Khối u tăng kích thước.”

Trước hết, cần phân biệt hai vấn đề:

U xơ tử cung là u lành tính.

Leiomyosarcoma tử cung là một bệnh ác tính khác và rất hiếm.

Quan trọng hơn:

U xơ lớn nhanh không đồng nghĩa với ung thư.

ACOG ghi nhận u xơ có thể giữ kích thước nhỏ trong thời gian dài, phát triển từ từ hoặc có những giai đoạn tăng kích thước nhanh. Tốc độ tăng trưởng đơn thuần không phải một cách đáng tin cậy để khẳng định khối u là leiomyosarcoma. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là có thể bỏ qua mọi thay đổi. Nếu khối u thay đổi đáng kể, hình ảnh không điển hình, xuất hiện triệu chứng mới hoặc bác sĩ nghi ngờ một chẩn đoán khác, người bệnh cần được đánh giá lại.

Không nên hoảng sợ.

Nhưng cũng không nên chủ quan.

Một con số để hiểu đúng về nguy cơ

ACOG dẫn dữ liệu từ báo cáo AHRQ cho thấy nguy cơ phát hiện bất ngờ leiomyosarcoma ở những ca phẫu thuật vì u xơ được cho là lành tính có thể dao động từ khoảng 1/770 ca đến dưới 1/10.000 ca, tùy quần thể và cách ước tính. Đây là một nguy cơ hiếm, nhưng có ý nghĩa trong việc bác sĩ đánh giá và tư vấn trước khi lựa chọn phương pháp phẫu thuật. Đồng thời, ACOG cũng lưu ý rằng leiomyosarcoma không thể được xác định một cách đáng tin cậy tuyệt đối trước phẫu thuật bằng các phương pháp hiện có.

Vì vậy, điều đúng đắn không phải là sợ hãi mỗi khi u lớn lên. Mà là: theo dõi đúng – đánh giá đúng – can thiệp đúng khi có chỉ định.

ĐỪNG VỘI ĐỔ MỌI TÌNH TRẠNG RA MÁU CHO U XƠ

Một tình huống đặc biệt cần lưu ý là:

RA MÁU ÂM ĐẠO BẤT THƯỜNG

Nhất là khi tình trạng chảy máu xuất hiện ngoài kỳ kinh, kéo dài, tái diễn hoặc xảy ra ở phụ nữ đã mãn kinh.

Đừng nghĩ: “Tôi có u xơ nên chắc ra máu là do u xơ.”

U xơ có thể gây chảy máu, nhưng không phải mọi trường hợp chảy máu bất thường đều do u xơ. Bác sĩ có thể cần đánh giá thêm để loại trừ những nguyên nhân khác như polyp, bệnh lý nội mạc tử cung hoặc các vấn đề phụ khoa khác. Điều quan trọng là không để một chẩn đoán u xơ có sẵn khiến chúng ta bỏ qua một nguyên nhân mới xuất hiện.

VẬY, U XƠ TỬ CUNG KHI NÀO CẦN ĐIỀU TRỊ?

Nếu phải nhớ thật ngắn gọn, tôi muốn bạn nhớ 5 câu hỏi sau:

Nếu có điểm bất thường hoặc thay đổi đáng chú ý, cần đánh giá chuyên khoa thay vì tự kết luận.

ĐIỀU TRỊ NGƯỜI BỆNH, KHÔNG ĐIỀU TRỊ CON SỐ

Một khối u 3 cm không tự động có nghĩa là phải mổ.

Một khối u 8 cm cũng không tự động có nghĩa là phải cắt tử cung.

Điều quan trọng là khối u đang làm gì với cơ thể người phụ nữ.

Nếu bạn không đau, không chảy máu bất thường, không thiếu máu, không chèn ép, không có vấn đề sinh sản liên quan và hình ảnh khối u phù hợp với u xơ, theo dõi định kỳ có thể là lựa chọn hợp lý.

Nhưng nếu mỗi kỳ kinh trở thành một lần mất máu kéo dài, hemoglobin giảm, cơ thể mệt mỏi; nếu khối u gây đau, chèn ép bàng quang hoặc trực tràng; nếu ảnh hưởng đến kế hoạch sinh con; hoặc hình ảnh khối u có điểm bất thường…

đó là lúc cần ngồi lại với bác sĩ để bàn nghiêm túc về điều trị.

Và điều trị cũng không chỉ có một con đường.

Có thể là thuốc.
Có thể là theo dõi.
Có thể là can thiệp.
Có thể là bóc u để bảo tồn tử cung.
Và trong một số trường hợp mới cân nhắc cắt tử cung.

Không có một phương án chung cho tất cả phụ nữ có u xơ tử cung.

Mỗi quyết định cần dựa trên khối u – triệu chứng – tuổi – sức khỏe – mong muốn sinh con – mong muốn bảo tồn tử cung và mục tiêu của chính người bệnh. Đó mới là cách tiếp cận y khoa lấy người bệnh làm trung tâm.

Nếu bạn vừa nhận kết quả siêu âm có u xơ tử cung, đừng chỉ nhìn vào con số “3 cm”, “5 cm” hay “8 cm” rồi tự quyết định phải mổ hay không. Hãy tìm hiểu u nằm ở đâu, đang gây ra vấn đề gì và lựa chọn nào phù hợp nhất với bạn.