Nghẹt mũi, ù tai, đau họng mãi không khỏi? Đừng chỉ nghĩ là cảm cúm!

Một bên mũi cứ nghẹt.

Một bên tai tự nhiên ù, nghe kém.

Cổ xuất hiện một cục hạch nhưng không đau.

Họng khó chịu, nuốt vướng kéo dài dù đã uống thuốc.

Những biểu hiện này rất dễ khiến người bệnh nghĩ đến cảm lạnh, viêm mũi, viêm xoang, viêm họng hoặc bệnh lý tai giữa thông thường.

Nhưng nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn, không đáp ứng với điều trị thông thường hoặc có tính chất rõ rệt ở một bên, chúng ta không nên tiếp tục chủ quan.

Bởi đó cũng có thể là những dấu hiệu của ung thư vòm họng – một loại ung thư xuất phát từ vùng vòm họng, nằm phía sau khoang mũi.

Theo National Cancer Institute (NCI), các biểu hiện của ung thư vòm họng có thể bao gồm hạch cổ, nghẹt mũi, chảy máu mũi, đau hoặc ù tai, nghe kém và đau họng. Nhiều triệu chứng trong số này cũng có thể xuất hiện ở những bệnh lý lành tính hơn, vì vậy có triệu chứng không đồng nghĩa với mắc ung thư. Điều quan trọng là nhận biết khi nào cần được bác sĩ Tai – Mũi – Họng đánh giá.

UNG THƯ VÒM HỌNG LÀ GÌ?

Vòm họng, hay nasopharynx, là phần cao nhất của họng, nằm phía sau khoang mũi và có các lỗ thông với tai giữa thông qua vòi nhĩ.

Ung thư vòm họng hình thành từ các tế bào tại vùng giải phẫu này. Theo NCI, phần lớn ung thư vòm họng thuộc nhóm ung thư biểu mô không sừng hóa và có mối liên quan với virus Epstein–Barr (EBV). Bệnh có sự khác biệt rõ về địa lý và chủng tộc, thường gặp hơn tại một số khu vực châu Á, Đông Nam Á và Bắc Phi.

Điều khiến bệnh dễ bị bỏ qua là:

Vòm họng nằm ở vị trí khá kín và triệu chứng ban đầu không đặc hiệu.

Một người có thể chỉ thấy nghẹt mũi.

Người khác lại đến khám vì ù tai.

Có người phát hiện một hạch cổ không đau.

Thậm chí, triệu chứng đầu tiên khiến người bệnh đi khám lại không nằm ở mũi hay họng mà là cảm giác đầy, tắc hoặc nghe kém ở một bên tai.

American Cancer Society cho biết nhiều người mắc ung thư vòm họng được phát hiện sau khi xuất hiện khối/hạch ở cổ, trong khi một số trường hợp có biểu hiện sớm bằng cảm giác đầy tức ở một bên tai.

Vì vậy, hãy đặc biệt lưu ý 4 dấu hiệu dưới đây.

1. NGHẸT MŨI, CHẢY DỊCH MŨI KÉO DÀI

“Chỉ là viêm mũi thôi mà?” – Có thể. Nhưng nếu cứ kéo dài, cần kiểm tra.

Nghẹt mũi là một trong những triệu chứng phổ biến nhất của các bệnh lý đường hô hấp trên.

Cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, viêm xoang… đều có thể khiến mũi bị nghẹt hoặc chảy dịch.

Nhưng trong ung thư vòm họng, người bệnh có thể gặp:

• Nghẹt mũi kéo dài.
• Nghẹt rõ hơn ở một bên.
• Cảm giác tắc nghẽn không giải thích được.
• Chảy dịch mũi dai dẳng.
• Dịch mũi có thể lẫn máu hoặc xuất hiện chảy máu mũi.

NCI và NHS đều liệt kê nghẹt mũi và chảy máu mũi trong các biểu hiện có thể gặp của ung thư vòm họng. NHS đặc biệt lưu ý tình trạng mũi bị tắc thường chỉ ở một bên.

Vì sao khối u ở vòm họng có thể gây nghẹt mũi?

Vòm họng nằm ngay phía sau khoang mũi.

Khi xuất hiện tổn thương tại khu vực này, khối u có thể gây cản trở đường thông khí hoặc làm thay đổi hoạt động bình thường của vùng mũi – họng.

Điều đáng chú ý không phải là:

“Tôi bị nghẹt mũi.”

Mà là:

“Tại sao tôi nghẹt mũi kéo dài, đặc biệt chỉ một bên và không cải thiện như những đợt cảm cúm trước đây?”

Nếu kèm theo chảy máu mũi, dịch mũi có máu hoặc các triệu chứng bất thường khác, càng nên đi khám.

2. Ù TAI, ĐẦY TAI HOẶC NGHE KÉM MỘT BÊN

Đây là dấu hiệu rất dễ bị bỏ qua.

Một ngày bạn bỗng thấy:

“Tai bên phải cứ ù ù.”

“Nghe điện thoại bên này không rõ bằng bên kia.”

“Tai như bị bịt lại.”

Nhiều người sẽ nghĩ:

“Chắc ráy tai.”

“Chắc viêm tai.”

“Chắc cảm cúm nên bị nghẹt tai.”

Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra.

Nhưng nếu tình trạng ù tai hoặc nghe kém kéo dài, đặc biệt chỉ ở một bên và không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng, cần được đánh giá kỹ hơn.

NCI liệt kê đau/ù tai, khó nghe và các vấn đề về thính giác trong những dấu hiệu có thể gặp của ung thư vòm họng. NHS cũng lưu ý nghe kém thường ở một bên tai và ù tai là những triệu chứng cần được kiểm tra nếu kéo dài.

Vì sao ung thư vòm họng lại có thể ảnh hưởng đến tai?

Đây là một mối liên hệ về giải phẫu mà nhiều người không biết.

Hai bên vòm họng có đường thông với tai giữa thông qua vòi nhĩ.

Một tổn thương ở vùng vòm họng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của vòi nhĩ, làm rối loạn thông khí tai giữa và gây ra tình trạng ứ dịch tai giữa.

Khi đó, người bệnh có thể cảm thấy:

đầy tai → ù tai → nghe kém.

Đặc biệt, viêm tai giữa thanh dịch hoặc nghe kém một bên ở người trưởng thành không tìm được nguyên nhân rõ ràng là tình huống nên được bác sĩ Tai – Mũi – Họng đánh giá vùng vòm họng thay vì chỉ điều trị triệu chứng kéo dài.

3. ĐAU HỌNG, NUỐT VƯỚNG KÉO DÀI

Đau họng không phải lúc nào cũng là cảm cúm.

Thông thường, đau họng do nhiễm virus đường hô hấp sẽ đi kèm các biểu hiện như sổ mũi, ho, sốt hoặc mệt mỏi và có xu hướng cải thiện theo thời gian.

Nhưng nếu:

• Đau họng kéo dài.
• Cảm giác vướng khi nuốt.
• Khó chịu vùng họng tái diễn.
• Đã điều trị theo hướng viêm họng thông thường nhưng không cải thiện.
• Triệu chứng đi kèm nghẹt mũi một bên, ù tai hoặc hạch cổ.

thì không nên tiếp tục tự điều trị kéo dài.

NCI liệt kê đau họng trong nhóm triệu chứng sớm có thể gặp ở ung thư vòm họng. NHS cũng ghi nhận các vấn đề về nuốt có thể xuất hiện trong bệnh này.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh:

Đau họng không đồng nghĩa với ung thư vòm họng.

Đau họng là triệu chứng rất phổ biến và có vô số nguyên nhân lành tính.

Điều khiến bác sĩ quan tâm là tính chất kéo dài, tái diễn, không giải thích được hoặc đi kèm các dấu hiệu cảnh báo khác.

Đừng tự hỏi:

“Có phải ung thư không?”

Hãy bắt đầu bằng câu hỏi thực tế hơn:

“Tại sao triệu chứng này không hết và tôi có cần được kiểm tra kỹ hơn không?”

4. HẠCH CỔ KHÔNG ĐAU – ĐỪNG CHỜ ĐẾN KHI HẠCH ĐAU MỚI ĐI KHÁM

Đây là dấu hiệu đặc biệt đáng lưu ý.

Bạn đang tắm hoặc soi gương và bất ngờ nhận thấy:

“Hình như cổ mình có một cục.”

Sờ vào:

• Không đau.
• Không đỏ.
• Không nóng.
• Nhưng tồn tại dai dẳng.
• Hoặc dần lớn lên.

Nhiều người có tâm lý:

“Không đau chắc không sao.”

Nhưng trong ung thư vòm họng, hạch cổ không đau là một biểu hiện quan trọng.

NCI ghi nhận hạch cổ là một trong những dấu hiệu sớm của ung thư vòm họng. Trong tài liệu chuyên môn của NCI, hạch cổ được ghi nhận ở khoảng 75% bệnh nhân tại thời điểm biểu hiện bệnh và thường có thể ở hai bên hoặc vùng cổ phía sau.

American Cancer Society cũng cho biết nhiều bệnh nhân ung thư vòm họng đi khám lần đầu vì nhận thấy một khối/hạch ở cổ, thường không đau.

Điều này không có nghĩa:

“Có hạch cổ = ung thư.”

Hoàn toàn không phải.

Hạch cổ có thể to lên vì:

• Nhiễm virus.
• Viêm họng.
• Viêm amidan.
• Nhiễm trùng răng miệng.
• Các bệnh lý Tai – Mũi – Họng khác.

Nhưng một hạch cổ bất thường tồn tại dai dẳng, tăng kích thước hoặc không có nguyên nhân rõ ràng cần được bác sĩ đánh giá.

Đặc biệt khi hạch đi cùng:

nghẹt mũi một bên + ù tai/nghe kém một bên + chảy máu mũi + đau họng kéo dài.

Đó là lúc không nên tiếp tục “chờ xem”.

VÌ SAO UNG THƯ VÒM HỌNG DỄ BỊ NHẦM VỚI CẢM CÚM?

Có một lý do rất đơn giản:

Những triệu chứng ban đầu không mang tính đặc hiệu.

Nghẹt mũi?

Có thể là cảm lạnh.

Chảy dịch mũi?

Có thể là viêm mũi.

Đau họng?

Có thể là viêm họng.

Ù tai?

Có thể là vấn đề ở tai giữa.

Hạch cổ?

Có thể là phản ứng với một nhiễm trùng.

Tất cả đều có thể đúng.

Vấn đề nằm ở thời gian, tính chất và sự kết hợp của các triệu chứng.

Một đợt cảm cúm thông thường rồi tự khỏi không đáng lo như một tình trạng:

kéo dài → tái diễn → không đáp ứng điều trị → xuất hiện rõ một bên → hoặc đi kèm hạch cổ/chảy máu/giảm thính lực.

NHS khuyến nghị người có các triệu chứng gợi ý ung thư vòm họng, đặc biệt khi không cải thiện sau khoảng 3 tuần, nên đi khám để tìm nguyên nhân. NHS cũng nhấn mạnh rằng khả năng các triệu chứng này thực sự do ung thư là không cao, nhưng vẫn cần được kiểm tra.

Đây là một thông điệp rất quan trọng:

Đi khám không có nghĩa là bạn bị ung thư.

Đi khám có nghĩa là:

Bạn không muốn bỏ sót một nguyên nhân cần được phát hiện sớm.

5 DẤU HIỆU “KHÔNG NÊN CHỜ THÊM”

Nếu bạn đang có triệu chứng Tai – Mũi – Họng, hãy đặc biệt chú ý khi xuất hiện một trong những tình huống sau:

1. Nghẹt mũi một bên kéo dài

Không giống những đợt cảm lạnh thông thường và không cải thiện.

2. Chảy máu mũi hoặc dịch mũi có máu

Đặc biệt nếu tái diễn mà không rõ nguyên nhân.

3. Ù tai hoặc nghe kém một bên

Nhất là khi không giải thích được bằng ráy tai hay bệnh lý tai thông thường.

4. Hạch cổ không đau tồn tại dai dẳng

Đặc biệt nếu hạch lớn dần.

5. Nhiều triệu chứng xuất hiện cùng lúc

Ví dụ:

nghẹt mũi một bên + ù tai một bên + hạch cổ.

Khi đó, việc khám Tai – Mũi – Họng là điều nên làm.

NỘI SOI VÒM HỌNG CÓ PHÁT HIỆN ĐƯỢC UNG THƯ KHÔNG?

Nội soi là một trong những phương pháp quan trọng để bác sĩ quan sát trực tiếp vùng vòm họng khi có triệu chứng nghi ngờ.

Theo American Cancer Society, khi người bệnh có các dấu hiệu gợi ý ung thư vòm họng, bác sĩ có thể khai thác bệnh sử, khám lâm sàng, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và chỉ định nội soi/đánh giá vùng mũi – họng, hình ảnh học hoặc sinh thiết tùy trường hợp. Chẩn đoán xác định ung thư cần dựa vào việc kiểm tra mẫu tế bào/mô trong phòng xét nghiệm.

Điều này có nghĩa:

Nội soi giúp nhìn thấy tổn thương, nhưng không phải mọi tổn thương nhìn thấy trên nội soi đều là ung thư.

Nếu bác sĩ phát hiện vùng niêm mạc bất thường, có thể cần sinh thiết để xác định bản chất.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm:

• Nội soi Tai – Mũi – Họng.
• Nội soi vòm họng.
• Đánh giá tai giữa và thính lực.
• Siêu âm vùng cổ.
• CT hoặc MRI vùng đầu cổ.
• Sinh thiết tổn thương.
• Một số xét nghiệm liên quan đến EBV trong bối cảnh phù hợp.

NCI nhấn mạnh rằng các xét nghiệm khảo sát vùng mũi, họng và các cơ quan lân cận được sử dụng để chẩn đoán và phân giai đoạn ung thư vòm họng.

CÓ PHẢI AI CŨNG CẦN “TẦM SOÁT UNG THƯ VÒM HỌNG”?

Không nên hiểu như vậy.

Đây là một điểm cần nói rõ để tránh gây lo lắng không cần thiết.

Ở những quốc gia nơi ung thư vòm họng hiếm gặp, American Cancer Society cho biết không có chương trình tầm soát thường quy đơn giản dành cho toàn bộ dân số, bởi hiện chưa có xét nghiệm máu hoặc một xét nghiệm đơn giản nào được chứng minh có thể phát hiện sớm bệnh trong cộng đồng nói chung. Ở những khu vực nguy cơ cao, một số nhóm nguy cơ có thể được theo dõi chuyên biệt.

Vì vậy, với người bình thường không có triệu chứng, không nên hiểu rằng cứ định kỳ nội soi vòm họng là có thể “chắc chắn loại trừ” ung thư.

Ngược lại:

Khi đã xuất hiện triệu chứng bất thường, việc thăm khám để tìm nguyên nhân lại rất quan trọng.

Đó là hai khái niệm khác nhau:

Tầm soát người không có triệu chứng

và

chẩn đoán người đã có triệu chứng nghi ngờ.

EBV CÓ LIÊN QUAN ĐẾN UNG THƯ VÒM HỌNG KHÔNG?

Có. Virus Epstein–Barr, hay EBV, là một trong những yếu tố liên quan đến ung thư vòm họng, đặc biệt với các dạng ung thư biểu mô không sừng hóa.

NCI xác định phơi nhiễm EBV là một yếu tố nguy cơ của ung thư vòm họng. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa cứ từng nhiễm EBV là sẽ mắc ung thư vòm họng. EBV là một virus rất phổ biến và phần lớn người nhiễm không phát triển ung thư vòm họng.

Ngoài EBV, nguy cơ bệnh còn liên quan đến nhiều yếu tố khác như tiền sử gia đình và một số đặc điểm địa lý, di truyền, môi trường và chế độ ăn.

Vì vậy, không nên tự xét nghiệm EBV rồi kết luận: “Tôi dương tính EBV, vậy tôi bị ung thư.” Đó là cách hiểu không chính xác.

ĐỪNG ĐỂ MỘT TRIỆU CHỨNG NHỎ TRỞ THÀNH MỘT LẦN BỎ LỠ LỚN

Có những người đi khám vì một cục hạch ở cổ.

Có người vì nghe kém một bên.

Có người chỉ vì nghẹt một bên mũi mãi không hết.

Ban đầu, những triệu chứng ấy dường như quá nhỏ để khiến chúng ta lo lắng.

Nhưng cơ thể thường không gửi cảnh báo bằng một câu rõ ràng:

“Tôi đang có vấn đề.”

Nó chỉ thay đổi từng chút một.

Một bên mũi nghẹt lâu hơn.

Một bên tai nghe kém hơn.

Một cục hạch xuất hiện.

Một cảm giác vướng họng không biến mất.

Và đôi khi, chính những thay đổi tưởng như rất bình thường ấy lại là lý do chúng ta nên đi kiểm tra.

Ung thư vòm họng không phải là nguyên nhân phổ biến nhất của các triệu chứng trên. Phần lớn người có nghẹt mũi, đau họng hoặc ù tai sẽ mắc những bệnh lý khác ít nghiêm trọng hơn. Nhưng nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn, rõ một bên hoặc đi kèm hạch cổ, đừng chỉ tiếp tục uống thuốc theo kinh nghiệm.

Hãy để bác sĩ Tai – Mũi – Họng tìm ra nguyên nhân.

Một cơ sở y tế có đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, hệ thống nội soi hiện đại và khả năng phối hợp chẩn đoán đa chuyên khoa có thể giúp quá trình đánh giá đi đúng hướng: từ khám lâm sàng, nội soi, đánh giá tai – mũi – họng đến hình ảnh học hoặc sinh thiết khi cần.

Trong y khoa, kinh nghiệm của bác sĩ rất quan trọng.

Nhưng điều quan trọng không kém là: phát hiện đúng vấn đề – đúng thời điểm – và đưa ra bước tiếp theo phù hợp.