CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ BỆNH LÝ TUYẾN GIÁP HIỆN NAY: KHI NÀO CẦN THEO DÕI, KHI NÀO CẦN PHẪU THUẬT?

Chia sẻ từ ThS.BS Nguyễn Xuân Tuấn – chuyên gia tuyến giáp

Phát hiện nhân tuyến giáp không đồng nghĩa với việc phải phẫu thuật. Trên thực tế, có những trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ, có trường hợp cần điều trị bằng thuốc hoặc can thiệp, và cũng có những trường hợp phẫu thuật là phương pháp điều trị cần thiết.

Vậy bệnh lý tuyến giáp được điều trị bằng những phương pháp nào? Khi nào nhân tuyến giáp chỉ cần theo dõi? Khi nào cần chọc hút tế bào và khi nào phải phẫu thuật?

1. Các phương pháp điều trị bệnh lý tuyến giáp hiện nay là gì?

Tùy vào loại bệnh, mức độ tổn thương và nguy cơ của từng người bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn:

1.1 Theo dõi định kỳ bằng khám lâm sàng, siêu âm và xét nghiệm.

1.2 Điều trị bằng thuốc đối với một số bệnh lý như suy giáp, cường giáp.

1.3 Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) để đánh giá bản chất nhân khi có chỉ định.

1.4 Đốt nhân tuyến giáp bằng nhiệt, chẳng hạn RFA, trong một số trường hợp nhân lành tính phù hợp.

1.5 Phẫu thuật tuyến giáp khi có chỉ định.

1.6 Điều trị iod phóng xạ trong một số trường hợp cường giáp hoặc ung thư tuyến giáp.

1.7 Với ung thư tuyến giáp tiến triển, có thể cần phối hợp nhiều phương pháp điều trị khác nhau.

Các hướng dẫn của Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA) hiện cũng nhấn mạnh việc lựa chọn điều trị dựa trên nguy cơ, đặc điểm bệnh và từng người bệnh thay vì áp dụng một phương pháp cho tất cả trường hợp.

2. Khi nào nhân tuyến giáp phương pháp điều trị chỉ cần theo dõi?

Nhân tuyến giáp lành tính hoặc có nguy cơ thấp không phải lúc nào cũng cần can thiệp.

• Nếu nhân có đặc điểm nguy cơ thấp trên siêu âm, kích thước chưa đến mức cần chọc hút tế bào hoặc đã được xác định lành tính và người bệnh không có triệu chứng đáng lo ngại, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ.
• Theo ATA, những nhân lành tính hoặc quá nhỏ để chọc hút vẫn cần được theo dõi bằng siêu âm. Nếu nhân phát triển hoặc xuất hiện đặc điểm bất thường mới, người bệnh có thể cần đánh giá lại.

👉 Theo dõi không có nghĩa là bỏ mặc bệnh.
Theo dõi là một chiến lược điều trị chủ động, trong đó người bệnh được kiểm tra đúng lịch để phát hiện sớm bất kỳ thay đổi nào.

3. Khi nào nhân tuyến giáp cần chọc hút tế bào và điều trị?

Không phải cứ phát hiện nhân tuyến giáp là phải chọc hút.

Bác sĩ sẽ dựa vào kích thước nhân, đặc điểm trên siêu âm và các yếu tố nguy cơ để quyết định có cần thực hiện FNA hay không.

Siêu âm tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong quá trình đánh giá nhân. Những nhân có đặc điểm đáng nghi có thể được chỉ định chọc hút tế bào để xác định nguy cơ ác tính.

Kết quả FNA có thể giúp phân loại nhân thành các nhóm như:

3.1 Lành tính → theo dõi

3.2 Nghi ngờ/ác tính → đánh giá điều trị, thường cân nhắc phẫu thuật

3.3 Không xác định → cần đánh giá thêm, có thể xét nghiệm bổ sung, chọc hút lại hoặc phẫu thuật tùy trường hợp

Vì vậy, không nên quyết định phẫu thuật chỉ dựa vào kích thước nhân hoặc một kết quả siêu âm đơn lẻ.

4. Khi nào nhân tuyến giáp cần điều trị phẫu thuật?

Phẫu thuật có thể được cân nhắc trong một số trường hợp chính:

① Nhân tuyến giáp xác định hoặc nghi ngờ ung thư

• Đây là một trong những chỉ định quan trọng của phẫu thuật tuyến giáp.

Tùy loại ung thư, kích thước u, vị trí, tình trạng hạch cổ, mức độ xâm lấn và các yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể lựa chọn cắt một thùy tuyến giáp hoặc cắt toàn bộ tuyến giáp.

Hướng dẫn ATA 2025 về ung thư tuyến giáp biệt hóa đã cập nhật nhiều khuyến nghị liên quan đến phạm vi phẫu thuật và lựa chọn theo dõi tích cực ở những trường hợp nguy cơ rất thấp.

② Nhân lành tính nhưng phát triển hoặc gây chèn ép

Ngay cả khi nhân đã được xác định lành tính, phẫu thuật vẫn có thể được cân nhắc nếu nhân:

• Tăng kích thước đáng kể.
• Gây khó nuốt.
• Gây khó thở hoặc cảm giác chèn ép vùng cổ.
• Gây biến dạng vùng cổ, ảnh hưởng thẩm mỹ.
• Xuất hiện những đặc điểm đáng lo ngại mới trên siêu âm.

ATA cũng ghi nhận rằng nhân lành tính vẫn có thể cần phẫu thuật nếu tiếp tục phát triển hoặc xuất hiện đặc điểm đáng ngờ trong quá trình theo dõi.

③ Một số trường hợp bướu giáp hoặc bệnh lý tuyến giáp gây triệu chứng

Bướu giáp lớn, gây chèn ép hoặc ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống có thể là lý do để bác sĩ cân nhắc phẫu thuật.

5. Ung thư tuyến giáp có phải lúc nào cũng phẫu thuật ngay?

Không phải mọi trường hợp ung thư tuyến giáp đều cần phẫu thuật ngay lập tức.

Một số ung thư tuyến giáp thể nhú kích thước rất nhỏ, nguy cơ thấp, không có dấu hiệu xâm lấn hoặc di căn, có thể được cân nhắc theo dõi tích cực – Active Surveillance ở những bệnh nhân phù hợp.

Theo hướng dẫn ATA cập nhật năm 2025, theo dõi tích cực tiếp tục là một lựa chọn trong một số trường hợp ung thư tuyến giáp nguy cơ thấp.

Điều này cho thấy quan điểm điều trị tuyến giáp hiện nay đang chuyển dần từ:

“Phát hiện ung thư → phẫu thuật ngay” sang: “Đánh giá nguy cơ → lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất cho từng người bệnh.”

Tuy nhiên, theo dõi tích cực phải được thực hiện dưới sự kiểm soát của bác sĩ chuyên khoa, với lịch siêu âm và đánh giá định kỳ. Nếu tổn thương phát triển hoặc xuất hiện dấu hiệu nguy cơ, phương án điều trị có thể được thay đổi.

6. Đốt tuyến giáp điều trị bằng RFA có thay thế phẫu thuật không?

RFA – đốt nhân tuyến giáp bằng sóng cao tần là một phương pháp can thiệp ít xâm lấn được sử dụng trong một số trường hợp nhân tuyến giáp lành tính phù hợp.

Ưu điểm của phương pháp này là có thể giảm thể tích nhân mà không cần cắt bỏ tuyến giáp. Tuy nhiên, RFA không phải phương pháp thay thế phẫu thuật cho tất cả các bệnh lý tuyến giáp.

Việc lựa chọn RFA cần dựa trên chẩn đoán xác định, đặc điểm nhân, triệu chứng, kích thước và mong muốn của người bệnh. ATA cũng đã có tuyên bố chuyên môn riêng về nguyên tắc an toàn khi thực hiện các kỹ thuật đốt nhân tuyến giáp lành tính.

7. Làm thế nào để biết mình nên điều trị tuyến giáp theo dõi hay phẫu thuật?

Theo ThS.BS Nguyễn Xuân Tuấn, người bệnh không nên tự quyết định dựa trên câu hỏi “nhân bao nhiêu mm thì phải mổ”.

Điều quan trọng là phải đánh giá tổng thể:

Khám chuyên khoa → xét nghiệm chức năng tuyến giáp → siêu âm tuyến giáp → đánh giá nguy cơ → FNA khi có chỉ định → lựa chọn phương pháp điều trị.

Có thể hiểu đơn giản:

7.1 Nguy cơ thấp: Theo dõi định kỳ

7.2 Chưa xác định rõ bản chất: Đánh giá thêm/FNA hoặc các xét nghiệm cần thiết

7.3 Nhân lớn, gây triệu chứng hoặc phát triển: Cân nhắc can thiệp

7.4 Nghi ngờ cao hoặc xác định ung thư: Đánh giá phẫu thuật và điều trị chuyên sâu

8. Chia sẻ từ ThS.BS Nguyễn Xuân Tuấn

“Tôi thường gặp những người bệnh khi phát hiện nhân tuyến giáp thì rất lo lắng và nghĩ rằng mình chắc chắn phải phẫu thuật. Nhưng thực tế không phải như vậy.”

“Điều trị tuyến giáp hiện nay cần cá thể hóa. Có người chỉ cần theo dõi, có người cần điều trị nội khoa, có người phù hợp với phương pháp can thiệp ít xâm lấn và cũng có những trường hợp phẫu thuật là cần thiết.”

“Điều quan trọng nhất là người bệnh không nên quá lo lắng nhưng cũng không nên chủ quan. Khi phát hiện bất thường ở tuyến giáp, hãy thăm khám chuyên khoa để được đánh giá đúng nguy cơ và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.”

CÂU HỎI AEO – GIẢI ĐÁP NHANH VỀ ĐIỀU TRỊ TUYẾN GIÁP

Nhân tuyến giáp có phải phẫu thuật không?

Không. Nhiều nhân tuyến giáp lành tính hoặc nguy cơ thấp chỉ cần theo dõi định kỳ. Phẫu thuật được cân nhắc khi nhân có nguy cơ ác tính, phát triển, gây chèn ép hoặc xuất hiện các đặc điểm đáng lo ngại.

Nhân tuyến giáp lành tính có cần mổ không?

Thông thường không cần mổ ngay. Tuy nhiên, nếu nhân tiếp tục phát triển, gây khó nuốt, khó thở, chèn ép hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật hoặc phương pháp can thiệp phù hợp.

Nhân tuyến giáp TIRADS 4 có phải mổ không?

Không phải cứ TIRADS 4 là phải phẫu thuật. TIRADS là hệ thống đánh giá nguy cơ trên siêu âm. Hướng xử trí còn phụ thuộc vào kích thước nhân, đặc điểm cụ thể, kết quả FNA nếu có và các yếu tố nguy cơ của người bệnh.

Khi nào cần chọc hút tế bào tuyến giáp?

FNA được chỉ định dựa trên đặc điểm siêu âm, kích thước nhân và nguy cơ ác tính, chứ không phải tất cả các nhân tuyến giáp đều cần chọc hút.

Ung thư tuyến giáp có phải mổ ngay không?

Không phải mọi trường hợp. Một số ung thư tuyến giáp thể nhú rất nhỏ, nguy cơ thấp có thể được cân nhắc theo dõi tích cực nếu người bệnh phù hợp.

Phương pháp điều trị tuyến giáp nào tốt nhất?

Không có một phương pháp tốt nhất cho tất cả người bệnh. Phương pháp phù hợp nhất phụ thuộc vào loại bệnh, kích thước và đặc điểm tổn thương, chức năng tuyến giáp, nguy cơ ung thư, triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người.